•  
     
  •  
     
  •  
     
LIÊN KẾT WEBSITE

Hoạt động nghiên cứu pháp luật kinh tế

20/10/2017
Tổ chức nghiên cứu về pháp luật kinh tế được triển khai ngay từ khi thành lập Viện. Tuy nhiên, những đặc thù của điều kiện lịch sử đất nước và đội ngũ cán bộ nghiên cứu thời điểm đó, bộ phận nghiên cứu về pháp luật kinh tế được xác định trong cơ cấu tổ chức của Phân tổ Luật Dân sự.

1. Quá trình hình thành và phát triển

Tổ chức nghiên cứu về pháp luật kinh tế được triển khai ngay từ khi thành lập Viện. Tuy nhiên, những đặc thù của điều kiện lịch sử đất nước và đội ngũ cán bộ nghiên cứu thời điểm đó, bộ phận nghiên cứu về pháp luật kinh tế được xác định trong cơ cấu tổ chức của Phân tổ Luật Dân sự.

Cuối những năm 1960 ở Việt Nam, nhiệm vụ quản lý kinh tế trong hoàn cảnh vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh dành độc lập ở miền Nam đã đặt ra nhu cầu nghiên cứu pháp luật về kinh tế và quản lý kinh tế một cách độc lập. Cùng với việc thành lập Viện Luật học năm 1967, Tổ Luật Kinh tế đã được hình thành trên cơ sở tách ra từ Tổ Luật Dân sự. Chức năng và nhiệm vụ của Tổ Luật Kinh tế lúc đó được xác định là tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về pháp luật kinh tế gắn liền với công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc[1].

Sau khi đất nước thống nhất, lực lượng nghiên cứu của Viện và của bộ phận nghiên cứu về pháp luật kinh tế được bổ sung thêm các cán bộ trẻ được đào tạo trong nước và ở các cơ sở đào tạo luật của Liên Xô và CHDC Đức. Năm 1979 Ban Pháp luật Kinh tế là Ban đầu tiên của Viện Luật học đã được thành lập và được tổ chức trên cơ sở Tổ Luật Kinh tế. Vào thời gian đó, cố PGS Trần Trọng Hựu được bổ nhiệm làm Phó Trưởng ban và sau đó là Trưởng Ban Pháp luật Kinh tế. Đến năm 1982 Ban Pháp luật Kinh tế được tổ chức lại thành Phòng Luật kinh tế.

Sau khi công cuộc Đổi Mới được phát động năm 1986, Viện Nhà nước và Pháp luật được bổ sung thêm nhiệm vụ nghiên cứu các chuyên ngành mới, nhiều chuyên gia và nhà nghiên cứu của Phòng nghiên cứu pháp luật kinh tế và chính sách xã hội đã được điều chuyển sang các Phòng và Trung tâm nghiên cứu khác. Cụ thể là PGS. TS Nguyễn Như Phát được bổ nhiệm sang làm Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Luật So sánh (từ 6/2005 được gọi là Phòng luật so sánh). PGS. TS Phạm Hữu Nghị được giao nhiệm vụ Trưởng phòng Pháp luật xã hội. Trong bối cảnh đó, Phòng Pháp luật nghiên cứu kinh tế và chính sách xã hội cũng được đổi tên thành Phòng nghiên cứu pháp luật kinh tế và thương mại và do PGS. TS. Trần Đình Hảo tiếp tục phụ trách. Năm 2004, cùng với việc đổi lại tên Viện nghiên cứu Nhà nước và Pháp luật thành Viện Nhà nước và Pháp luật, Phòng nghiên cứu pháp luật kinh tế và thương mại được gọi là Phòng Pháp luật Kinh tế - Thương mại.

Hiện nay, phòng được gọi tên là Phòng Pháp luật Kinh tế với chức năng tổ chức và triển khai thực hiện các nghiên cứu khoa học luật và nhà nước trong lĩnh vực kinh tế. Việc phân công này, dù vậy, cũng chỉ mang tính chất tương đối. Hàng loạt các sự kiện của đời sống kinh tế, xã hội đỏi hỏi việc nghiên cứu phải tiến hành liên ngành, đa ngành và xuyên ngành. Bởi vậy, trong nhiều năm qua, các nghiên cứu của Viện Nhà nước và Pháp luật được triển khai với sự tham gia không chỉ của Phòng Pháp luật kinh tế mà luôn có sự phối kết hợp với những đơn vị nghiên cứu khác, cả trong và ngoài Viện.

2. Những thành tựu nổi bật

2.1. Đặt nền móng cho ngành luật kinh tế ở Việt Nam

Trong giai đoạn đầu tiên của nước Việt Nam độc lập, những tư tưởng, lý thuyết về pháp luật kinh tế xã hội chủ nghĩa bắt đầu được du nhập, nghiên cứu ở Việt Nam. Cuốn “Hợp đồng kinh tế” được ra đời năm 1964 đã thiết lập những nền tảng rất cơ bản về hợp đồng kinh tế trong hoàn cảnh kinh tế kế hoạch hóa[2].

Khi Khoa Pháp lý, Đại học Tổng hợp Hà Nội được thành lập năm 1976 với các nhân sự của Viện, các nhà khoa học của Viện cũng làm nhiệm vụ biên soạn tài liệu giảng dạy luật kinh tế ở trình độ đại học đầu tiên ở Việt Nam.

Đến khi Đại học Pháp lý được thành lập trên cơ sở sáp nhập Khoa Pháp lý Đại học Tổng hợp Hà Nội và trường Cao đẳng Tòa án, những nhân sự quan trọng như hiệu trưởng, hiệu phó của cơ sở này trong những năm đầu tiên cũng do GS Nguyễn Ngọc Minh, GS Nguyễn Niên của Viện đảm nhiệm. Tập bài giảng luật kinh tế do phòng pháp luật kinh tế biên soạn cũng tiếp tục được sử dụng và hoàn thiện.

2.2. Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về thể chế kinh tế kế hoạch hóa

Trong bối cảnh nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung đang phát triển mạnh mẽ ở các nước xã hội chủ nghĩa. Trong hoàn cảnh chiến tranh khốc liệt, mặc dù điều kiện nghiên cứu của Viện về phương tiện vật chất và nhân lực rất hạn chế nhưng Viện Luật học đã triển khai nghiên cứu nhiều chủ đề liên quan đến những vấn đề lý luận của Luật kinh tế, về vai trò và đặc điểm của hệ thống quy phạm điều chỉnh các hoạt động kinh tế và quản lý kinh tế theo phương thức kinh doanh xã hội chủ nghĩa. Ngoài ra, các vấn đề pháp lý trong quản lý nhà nước đối với các xí nghiệp công nghiệp quốc doanh và các hợp tác xã sản xuất nông nghiệp, chế độ sở hữu nhà nước đối với đất đai, trước hết là chế độ sử dụng đất nông nghiệp, công tác kế hoạch hóa và hợp đồng kinh tế như là cơ sở của việc lập kế hoạch và phương tiện quản lý kinh tế của Nhà nước đã được xem là các đối tượng nghiên cứu chính của bộ phận nghiên cứu pháp luật kinh tế ở Viện Nhà nước và Pháp luật trong giai đoạn này.

Các sản phẩm và công trình nghiên cứu của các cán bộ nghiên cứu chuyên trách và cộng tác viên của Viện về các chủ đề này của pháp luật kinh tế đã được công bố chủ yếu trong Tạp chí Luật học (nay là Tạp chí Nhà nước và Pháp luật). Những chủ đề và công trình nghiên cứu trong những năm 70 của thế kỷ trước có thể kể đến là các bài viết của GS Nguyễn Ngọc Minh về vai trò và sự hoàn thiện của pháp luật kinh tế trong quản lý kinh tế xã hội chủ nghĩa ở nước ta[3], của Vũ Đình Hòe về cơ sở lý luận của pháp luật kinh tế[4], của PGS Nguyễn Niên về chủ đề quản lý nhà nước đối với các xí nghiệp công nghiệp quốc doanh, về kế hoạch hóa và hợp đồng kinh tế[5], của cố PGS Trần Trọng Hựu về hợp tác xã sản xuất nông nghiệp, về sở hữu và sử dụng đất đai trong nông nghiệp[6].

Điều đặc biệt cần nhấn mạnh ở đây là những đóng góp của các nhà nghiên cứu về pháp luật kinh tế của Viện đối với việc xây dựng cơ sở lý luận của Luật kinh tế với tính cách là một ngành luật độc lập. Từ những năm 70 của thế kỷ trước cho tới tận những năm gần đây, câu hỏi về Luật kinh tế với tính cách là một ngành luật độc lập là chủ đề được tranh luận rất sôi nổi trong khoa học pháp lý ở nước ta, ở Liên Xô và ở các nước Châu Âu thuộc hệ thống XHCN trước đây. Các nhà nghiên cứu về pháp luật kinh tế của Viện như Nguyễn Ngọc Minh, Tạ Như Khuê, Vũ Đình Hòe, Trần Trọng Hựu, Nguyễn Niên là những người tiên phong trong việc truyền bá những tư tưởng pháp lý về ngành luật này và khởi đầu cho những cuộc tranh luận sau đó về chủ đề này trong khoa học pháp lý của Việt Nam[7]

 Vào thập kỷ 80 của thế kỷ trước, nền kinh tế kế hoạch hóa với hai thành phần kinh tế chủ yếu là: kinh tế quốc doanh và kinh tế tập thể, được quản lý theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung đã được hình thành và phát triển ở nước ta. Phục vụ cho quá trình đó, các đề tài nghiên cứu về pháp luật kinh tế được triển khai ở Viện đã tập trung nghiên cứu trước hết về cơ chế pháp lý đối với việc quản lý, củng cố và phát triển hai thành phần kinh tế chủ chốt này. Bên cạnh đó, những vấn đề pháp lý về thực thi và cụ thể hóa hiến pháp trên lĩnh vực kinh tế và tài chính, chế độ pháp lý về đất đai, thuế, bảo vệ môi trường, về chế độ sở hữu, về kế hoạch hóa, về hợp đồng kinh tế cũng là những đối tượng được Phòng Luật kinh tế nghiên cứu.

2.3. Gợi mở cơ sở lý luận cho pháp luật kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Sự cáo chung của nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung đã diễn ra ở phạm vi toàn cầu, song song với sự sụp đổ của hệ thống xã hội chủ nghĩa, đã dẫn đến việc chấm dứt cơ sở kinh tế của ngành luật kinh tế với tư cách là một ngành luật độc lập với đối tượng và phương pháp điều chỉnh đặc thù so với các nhóm ngành luật tư khác. Chuyển sang kinh tế thị trường là lựa chọn bắt buộc của Việt Nam, và cùng với quá trình Đổi Mới này, hình thành các triết lý, nguyên tắc trong điều chỉnh pháp luật đối với các quan hệ kinh tế là một nhiệm vụ cấp bách. Các thành viên của Viện, đặc biệt là của Phòng Pháp luật Kinh tế đã nhận nhiệm vụ khó khăn này.

Bước đi đầu tiên trong lĩnh vực nghiên cứu pháp luật kinh tế là việc triển khai nghiên cứu cơ sở lý luận của đổi mới pháp luật và sự điều chỉnh của pháp luật đối với các hoạt động kinh tế và quản lý kinh tế trong điều kiện chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa sang nền kinh tế hàng hóa gồm nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước. Sản phẩm khoa học phản ánh bước đầu kết quả nghiên cứu phục vụ sự nghiệp đổi mới của đội ngũ các nhà khoa học và cộng tác viên của Phòng Luật kinh tế được đăng tải trên Tạp chí Luật học (sau này là Tạp chí Nhà nước và Pháp luật). Các bài viết phục vụ cho công cuộc đổi mới cơ chế quản lý kinh tế đã tập trung vào các chủ đề như: một số vấn đề pháp lý và lý luận về luật kinh tế và quản lý kinh tế, hạch toán kinh doanh XHCN[8]; về vai trò và đặc điểm của pháp luật kinh tế[9]; về hợp tác xã nông nghiệp; về chế độ sở hữu và sử dụng đất nông nghiệp[10]; về công tác kế hoạch hóa và pháp luật về kế hoạch hóa[11]; về hợp đồng kinh tế và chế độ hợp đồng kinh tế[12]; về địa vị pháp lý của xí nghiệp công nghiệp quốc doanh[13].v.v.

Các đề tài nghiên cứu cấp bộ do các cán bộ nghiên cứu của Viện và Phòng chủ trì và được thực hiện trong thời kỳ 1990 đến 1992 như:

- “Những vấn đề pháp lý về sở hữu trong giai đoạn chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa trung sang nền kinh tế thị trường’’ (1990-1991) do PGS Trần Trọng Hựu làm chủ nhiệm;

- “Một số vấn đề pháp lý cơ bản của nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay’’ (1992-1993) do PGS Hoàng Thế Liên làm chủ nhiệm;

- “Hoàn thiện thể chế pháp lý kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền và

Cần phải nhắc đến là các cuốn sách do tập thể các tác giả là thành viên của Phòng Luật kinh tế biên soạn như „Những vấn đề pháp lý trong quản lý kinh tế“, NXB. Khoa học Xã hội, Hà Nội 1987 và „Chế độ tự chủ trong sản xuất, kinh doanh của các xí nghiệp công nghiệp quốc doanh“, NXB. Khoa học Xã hội, Hà Nội 1989. Nội dung của các cuốn sách này đã đề cập và góp phần làm sáng tỏ những vấn đề pháp lý cơ bản và cấp thiết trong quản lý kinh tế, trong việc bảo đảm quyền tự chủ trong sản xuất, kinh doanh của các đơn vị kinh tế cơ sở trong giai đoạn chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa sang nền kinh tế hàng hóa gồm nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng XHCN.

Đặc biệt cuốn Giáo trình luật Kinh tế (sơ thảo) Đại học quốc gia Hà Nội do PGS TS Nguyễn Như Phát chủ biên[14] đã góp phần quan trọng chấm dứt khủng hoảng về lý luận. Cách tiếp cận "ngành luật" đã trở nên chật chội và không phù hợp với nền kinh tế thị trường. Bên cạnh các chế định quản lý kinh tế công, các lĩnh vực cụ thể của đời sống kinh tế cần đến những cách tiếp cận, triết lý mới trong điều chỉnh pháp luật trên cơ sở tôn trọng những quy luật khách quan của thị trường.

2.4. Góp phần xây dựng những lĩnh vực mới của pháp luật kinh tế

Sự phát triển của kinh tế thị trường đặt ra nhiều vấn đề mới cần được nghiên cứu mà giai đoạn trước chưa từng có. Cụ thể là

Bảo vệ môi trường ;

Cạnh tranh và chống độc quyền ;

Bảo vệ người tiêu dùng ;

Phá sản doanh nghiệp.

Về bảo vệ môi trường dưới góc độ pháp lý, các công trình của các nhà khoa học của Phòng như cố PGS Trần Trọng Hựu, PGS Phạm Hữu Nghị đã gợi mở ra những vấn đề lý luận và tạo nền móng cho việc nghiên cứu về chủ đề này. Nhờ vào những kiến thức khoa học đó, chính hai nhà nghiên cứu này sau đó đã được mời tham gia vào Ban biên tập Dự thảo Luật Bảo vệ môi trường đầu tiên của nước ta[15]. Sự phát triển của hướng nghiên cứu này tiếp tục được nâng lên với việc thành lập Phòng Pháp luật môi trường trên cơ sở tách một bộ phận Phòng Pháp luật Kinh tế.

Về pháp luật vệ người tiêu dùng, các nhà khoa học của Viện là những người tiên phong trong cả nước tổ chức nghiên cứu cơ bản, công bố và kiến nghị xây dựng pháp luật đối với những lĩnh vực này. Năm 1999, Phòng Pháp luật Kinh tế cùng các nhà khoa học của Viện đã công bố cuốn “Tìm hiểu luật bảo vệ người tiêu dùng các nước và vấn đề bảo vệ người tiêu dùng ở Việt Nam”. Đây là một trong những ấn phấm nghiên cứu cơ bản và đầu tiên ở Việt Nam về lĩnh vực này[16]. Nó mở đầu cho hàng loạt các nghiên cứu chuyên sâu trong giới luật học về người tiêu dùng từ khái niệm, quyền, nghĩa vụ cơ bản cho đến các nguyên tác và các hình thức bảo vệ đối tượng đặc biệt này của kinh tế thị trường. PGS TS Nguyễn Như Phát, PGS TS Bùi Nguyên Khánh và các đồng nghiệp, ngoài việc công bố các sản phẩm có ý nghĩa tham khảo còn trực tiếp tham gia biên tập, soạn thảo các Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2010. Cuốn giáo trình đầu tiên ở Việt Nam về bào vệ người tiêu dùng cũng được các thành viên của Viện tham gia thực hiện[17].

Cạnh tranh, cũng tương tự như pháp luật bảo vệ người tiêu dùng, không tồn tại trong nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung. Chuyển sang kinh tế thị trường, đây là một lĩnh vực mới và khó khăn của không chỉ đối với giới nghiên cứu mà còn cả những người làm luật. Những công trình nghiên cứu khoa học đầu tiên về pháp luật cạnh tranh trong thời kỳ Đổi Mới đã được khởi phát từ Viện Nhà nước và Pháp luật từ cuối những năm 1990[18].

Tiếp đó, các cuốn sách chuyên khảo[19],[20] và hàng loạt các bài viết đăng trên Tạp chí Nhà nước và Pháp luật các năm 1999, 2000 và 2001 của các nhà khoa học trong Viện đã góp phần quan trọng làm sáng rõ cơ sở lý luận, triết lý điều chỉnh pháp luật trong việc việc giảng dạy và nghiên cứu để ban hành Luật cạnh tranh ở nước ta[21]. PGS TS Nguyễn Như Phát còn trực tiếp tham gia Hội đồng cạnh tranh để giải quyết khiếu nại đối với các vụ việc cạnh tranh liên quan đến hành vi hạn chế cạnh tranh.

2.5. Góp phần quan trọng trong phát triển khung lý thuyết về thể chế pháp luật trong kinh tế thị trường

Khác với hoạt động xây dựng pháp luật, hoạt động nghiên cứu pháp luật với các chức năng nghiên cứu, phân tích, đánh giá, giải thích không chỉ đơn thuần là tấm gương phản ánh quá trình thể chế hóa và làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và nội dung của các quy định pháp luật mà ở mức độ cao hơn nó còn có chức năng “mở đường về mặt lý luận”, cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định đường lối, chính sách của Đảng. Trong những năm qua, hoạt động nghiên cứu pháp luật kinh tế ở Viện Nhà nước và Pháp luật đã có những đóng góp nhất định ở cả hai mức độ trên[22].

Về thể chế pháp luật cho nền kinh tế thị trường các nhà nghiên cứu của Viện đã đề cập và luận bàn từ khá sớm. Từ mối quan hệ thị trường và pháp luật[23], những đặc điểm của pháp luật kinh tế nước ta trong bư­ớc chuyển sang kinh tế thị trường[24],[25]; đến hoàn thiện pháp luật kinh tế trong nền kinh tế thị trường[26]; pháp luật kinh tế trong quá trình hội nhập[27].

Trong khuôn khổ của Đề tài độc lập cấp nhà nước về “Những vấn đề lý luận và thực tiễn pháp lý của quá trình hợp tác và hội nhập quốc tế – khu vực của Việt Nam” (2000-2001) do GS. TSKH Đào Trí Úc  làm chủ nhiệm, cơ quan chủ trì là Viện NC Nhà nước và Pháp luật, các cán bộ nghiên cứu về pháp luật kinh tế của Viện đã triển khai nghiên cứu hai đề tài nhánh bao gồm “Thực trạng pháp luật kinh tế thương mại ở nước ta hiện nay và kinh nghiệm điều chỉnh pháp luật kinh tế thương mại ở các nước phát triển”“Pháp luật kinh tế ở nước ta trước những yêu cầu đòi hỏi của việc hợp tác, hội nhập quốc tế và khu vực”. Hai công trình nghiên cứu này đã đánh giá thực trạng và bàn luận về nhiều vấn đề cần điều chỉnh của pháp luật kinh tế ở nước ta trong bối cảnh và trước những yêu cầu đòi hỏi của việc hợp tác và hội nhập ngày càng sâu, rộng vào nền kinh tế quốc tế. Ngoài ra, các tác giả của các công trình nghiên cứu này đã phát triển thêm lý luận về luật kinh tế trong điều kiện chuyển sang nền kinh tế thị trường và gợi mở những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu[28].

Đề tài "Hoàn thiện thể chế pháp lý kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền và hội nhập quốc tế" do PGS TS Nguyễn Như Phát đã làm rõ khái niệm thể chế, thể chế pháp luật, thể chế pháp luật trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Kết quả nghiên cứu này đã đóng góp tích cực vào việc nhận dạng các nút thắt thể chế hiện này và góp phần thống nhất các khái niệm trong công cuộc cải cách thể chế. Theo đó, thể chế pháp luật kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là thể chế pháp luật phục vụ sự vận động, phát triển của nền kinh tế thị trường, trong đó các thiết chế, công cụ và nguyên tắc vận hành được tự giác tạo lập và sử dụng để phát triển lực lượng sản xuất, cải thiện đời sống nhân dân, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh[29].

2.6. Tích cực tư vấn chính sách đáp ứng yêu cầu xây dựng và thực thi chính sách, pháp luật kinh tế

Bên cạnh hoạt động nghiên cứu khoa học, đóng góp ý kiến cho các dự thảo văn bản quy phạm pháp luật cũng là một nhiệm vụ quan trọng mà Viện phải tiến hành. Hàng năm, viện thực hiện góp ý khoảng 40 văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực kinh tế. Đặc biệt, các dự thảo các luật, bộ luật, dự thảo sửa đổi Hiến pháp thường xuyên được Viện tổ chức thành các hội thảo góp ý để thu hút sự tham gia của đông đảo cán bộ trong và ngoài Viện.

Ngoài hoạt động góp ý dự thảo, Viện còn tiến hành nghiên cứu và tư vấn để nhà nước quyết định nên hay không thực hiện một hành động chính sách. Trong những năm qua, Viện đã tiến hành hàng loạt các tư vấn, trong đó có những nội dung có tác động lớn đến xã hội như "cơ sở pháp lý của việc mua ngân hàng với giá 0 đồng", "Hiệp định thương mại tự do Việt – Hàn từ góc độ Việt Nam", "Sử dụng an toàn và có trách nhiệm vật liệu amiăng trắng",… đáp ứng đòi hỏi cấp bách của hoạt động điều hành kinh tế và hội nhập kinh tế của nhà nước.

3. Định hướng nghiên cứu pháp luật kinh tế trong thời gian tới

Hoàn thiện thể chế pháp luật kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta từ sự nhận thức, tìm kiếm, xây dựng mô hình, thử nghiệm và triển khai thực hiện đã trải qua được hơn 30 năm và đến nay đã đạt được những kết quả quan trọng. Sự hình thành và từng bước hoàn thiện của nền kinh tế thị trường ở nước ta vừa tạo thuận lợi, vừa có nhu cầu và đòi hỏi cao hơn đối với hoạt động nghiên cứu pháp luật, nhất là pháp luật điều chỉnh lĩnh vực kinh tế. Nhiệm vụ của khoa học pháp lý trong thời gian tới là giải đáp những vấn đề pháp lý mới của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; thường xuyên tổng kết thực tiễn để phát triển lý luận về pháp luật kinh tế; cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.

Định hướng nghiên cứu lĩnh vực pháp luật kinh tế trong thời gian tới tập trung vào các nội dung:

- Bảo vệ nhóm yếu thế trong các quan hệ kinh tế

- Khuyến khích các hoạt động đầu tư có trách nhiệm, loại bỏ các điều kiện kinh doanh không hợp lý đối với những ngành nghề thân thiện với môi trường, người lao động và người tiêu dùng

- Tạo ra các rào cản hợp lý đối với hoạt động đầu tư, kinh doanh có hàm lượng công nghệ thấp, có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường và mất an toàn đối với người lao động, người tiêu dùng. Từ đó, làm chúng trở nên không hấp dẫn các nhà đầu tư và sẽ bị loại bỏ bởi cơ chế thị trường.

- Khuyến khích các hoạt động tăng cường trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

- Nâng cao vị thế của người tiêu dùng trên thị trường thông qua nhóm, hội đại diện của họ.

 


[1] Nguyễn Như Phát, Trần Đình Hảo,..., Nghiên cứu lĩnh vực pháp luật kinh tế, trong cuốn sách Viện Nhà nước và Pháp luật, GS.TSKH.Đào Trí Úc, PGS.TS.Phạm Hữu Nghị (Đồng chủ biên), Viện Nhà nước và Pháp luật 40 năm xây dựng và phát triển, tài liệu đã dẫn, trang 84.

[2] Xem nhận xét của PGS TS Hà Thị Mai Hiên về tài liệu này trong bài viết “Nghiên cứu tư pháp dân sự- một định hướng cơ bản của Viện Nhà nước và Pháp luật” cũng được công bố trong cuốn Viện Nhà nước và Pháp luật, GS.TSKH.Đào Trí Úc, PGS.TS.Phạm Hữu Nghị (Đồng chủ biên), Viện Nhà nước và Pháp luật 40 năm xây dựng và phát triển, tài liệu đã dẫn.

[3] Xem các bài viết của tác giả đăng trong Tạp chí Luật học, chẳng hạn trong các số: 3.1975 (tr. 58), 4.1976 (tr. 41).

[4] Xem các bài viết của tác giả đăng trong Tạp chí Luật học, các số: 1.1972 (tr.19), 2.1973 (tr. 3), 5.1974 (tr. 1), 3.1975 (tr. 8).

[5] Xem các bài viết của tác giả đăng trong Tạp chí Luật học, chẳng hạn trong các số: 2.1973 (tr. 46), 7.1974 (tr. 7),1.1975 (tr. 1), 2.1975 (tr. 19), 2.1977 (tr. 22), 1.1979 (tr. 24).

[6] Xem các bài viết của tác giả đăng trong Tạp chí Luật học, chẳng hạn trong các số: 1.1972 (tr. 47), 2.1973 (tr. 34), 5.1974 (tr. 15), 4.1977 (tr. 15), 4.1978 (tr. 19), 1.1979 (tr. 33).

[7] Xem bài viết của Nguyễn Như Phát, Lý luận chung về Luật kinh tế, trong Giáo trình Luật kinh tế của Trung tâm Đào tạo Từ xa của Đại học Huế do Nguyễn Như Phát và Phạm Hữu Nghị (đồng chủ biên), NXB. Công an Nhân dân, Hà Nội 2003, tr.10-11.

[8] N.T, Pháp lý phục vụ thi hành Nghị quyết 8 của Trung ương Đảng, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 3.1985 (tr.12); Nguyễn Niên, Xoá bỏ tập trung quan liêu - bao cấp - từ góc nhìn pháp lý, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 4.1985 (tr.32).

[9] Trần Hựu, Hoàn chỉnh pháp luật kinh tế phục vụ đổi mới quản lý kinh tế, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 3.1985 (tr.18); Nguyễn Niên, Mấy suy nghĩ lý luận về pháp luật kinh tế của cơ chế quản lý mới theo tinh thần Nghị quyết 8 của BCHTƯ Đảng, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 1.1986 (tr.13).

[10] Trần Trọng Hựu, Đổi mới chính sách kinh tế của nhà nước đối với nông nghiệp - một yêu cầu cấp bách, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 1-2.1988.

[11]Chế Viết Tấn, Một số vấn đề pháp lý liên quan đến quá trình đổi mới công tác kế hoạch hoá, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 4.1985; Nguyễn Đức Trụ, Mấy vấn đề pháp lý đặt ra cần giải quyết để bảo đảm đổi mới kế hoạch hoá, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 1.1986

[12] Hoàng Thế Liên, Một số ý kiến về đổi mới chế độ trách nhiệm vật chất đối với những vi phạm hợp đồng, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 4.1987; Đỗ Thị Thuận, Một vài suy nghĩ về hợp đồng kinh tế và việc thực hiện quyền tự chủ của các đơn vị kinh tế cơ sở trong công tác kế hoạch hoá, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 3.1987; Trần Đình Hảo, Về trách nhiệm vật chất do vi phạm hợp đồng kinh tế và xử lý hợp đồng kinh tế vô hiệu, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 3.1990.

[13] Hoàng Thế Liên, Một số suy nghĩ về quyền chủ động của xí nghiệp công nghiệp quốc doanh trên lĩnh vực lao động và tiền l­ương, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 1-2.1988

[14] Nguyễn Như Phát (Đồng chủ biên), Giáo trình luật kinh tế (sơ thảo), Nxb.. Đại học quốc gia Hà Nội, 1993.

[15] Nguyễn Như Phát, Trần Đình Hảo,..., Nghiên cứu lĩnh vực pháp luật kinh tế, trong cuốn Viện Nhà nước và Pháp luật, GS.TSKH.Đào Trí Úc, PGS.TS.Phạm Hữu Nghị (Đồng chủ biên), Viện Nhà nước và Pháp luật 40 năm xây dựng và phát triển, tài liệu đã dẫn, trang 86.

[16] Viện Nhà nước và Pháp luật: Tìm hiểu luật bảo vệ người tiêu dùng các nước và vấn đề bảo vệ người tiêu dùng ở Việt Nam, Nxb..Lao Động, Hà Nội 1999.

[17] Giáo trình Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Hà Nội: Chính trị quốc gia - Sự thật, 2012

[18] Nguyễn Như Phát, Xây dựng pháp luật về cạnh tranh trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 3.1997.

[19] Nguyễn Như Phát, Bùi Nguyên Khánh, Tiến tới xây dựng pháp luật về cạnh tranh trong điều kiện chuyển sang nền kinh tế thị trường ở Việt Nam, Nxb.. Công an nhân dân, Hà Nội 2001.

[20] Nguyễn Như Phát, Trần Đình Hảo (đồng chủ biên), Cạnh tranh và xây dựng pháp luật cạnh tranh ở Việt Nam hiện nay, Nxb..Công An Nhân Dân, Hà Nội 2001.

[21] Xem Viện Nhà nước và Pháp luật, GS.TSKH.Đào Trí Úc, PGS.TS.Phạm Hữu Nghị (Đồng chủ biên), Viện Nhà nước và Pháp luật 40 năm xây dựng và phát triển, tài liệu đã dẫn.

[22] Xem Viện Nhà nước và Pháp luật, GS.TSKH.Đào Trí Úc, PGS.TS.Phạm Hữu Nghị (Đồng chủ biên), Viện Nhà nước và Pháp luật 40 năm xây dựng và phát triển, tài liệu đã dẫn.

[23] Đào Trí Úc, Thị trường và pháp luật, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 1.1993.

[24] Đào Trí Úc, Môi trường định chế và pháp luật của sự phát triển kinh tế ở nước ta, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 1.1995.

[25] Nguyễn Như Phát, Pháp luật kinh tế nước ta trong bư­ớc chuyển sang kinh tế thị trường, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 4.1992.

[26] Trần Đình Hảo, Góp phần hoàn thiện pháp luật về thuế ở nước ta trong giai đoạn hiện nay, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 2.1998; Nguyễn Đức Minh, hoàn thiện pháp luật kinh tế trong nền kinh tế thị trường, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 6.1995.

[27] Đào Trí Úc, Một số vấn đề phương pháp luận nghiên cứu về vai trò, vị trí của pháp luật trong quá trình hợp tác và hội nhập quốc tế và khu vực, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 11.1999; cùng tác giả, Tác động của toàn cầu hóa đối với sự phát triển và đổi mới của pháp luật Việt Nam, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 10.2001.

[28] Xem Viện Nhà nước và Pháp luật, GS.TSKH.Đào Trí Úc, PGS.TS.Phạm Hữu Nghị (Đồng chủ biên), Viện Nhà nước và Pháp luật 40 năm xây dựng và phát triển, tài liệu đã dẫn.

[29] Báo cáo chắt lọc đề tài "Hoàn thiện thể chế pháp lý kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền và hội nhập quốc tế" – Chủ nhiệm: PGS TS Nguyễn Như Phát, trang 2.

 

(Nguồn: Sách "Viện Nhà nước và Pháp luật - 50 năm xây dựng và pháp triển")