•  
     
  •  
     
  •  
     
LIÊN KẾT WEBSITE

Triển khai thực hiện Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi năm 2017): Giám sát chặt việc áp dụng tình tiết giảm nhẹ - tăng nặng

03/08/2018
Trao đổi về những điểm mới của Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi năm 2017) và việc tổ chức thực hiện do Viện Nghiên cứu Lập pháp - UBTVQH tổ chức hôm qua, nhiều ý kiến cho rằng, Bộ luật lần này có nhiều điểm mới về các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, cần kiểm sát và giám sát chặt việc áp dụng, bảo đảm xử lý nghiêm minh đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.

Bổ sung 4 tình tiết giảm nhẹ, bỏ 2 tình tiết tăng nặng

 

So với Bộ luật Hình sự năm 1999, Bộ luật Hình sự hiện hành đã bổ sung 4 tình tiết giảm nhẹ. Theo đó, 4 tình tiết giảm nhẹ gồm: Phạm tội trong trường hợp vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội (Điểm d Khoản 1 Điều 51); phạm tội trong trường hợp bị hạn chế khả năng nhận thức mà không phải do lỗi của mình gây ra (Điểm l Khoản 1 Điều 51); người phạm tội là người khuyết tật nặng hoặc khuyết tật đặc biệt nặng (Điểm p Khoản 1 Điều 51); người phạm tội là cha, mẹ, vợ, chồng, con của liệt sĩ, người có công với cách mạng (Điểm x Khoản 1 Điều 51).

 

Phạm tội trong trường hợp vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội là trường hợp người phạm tội có động cơ bắt giữ người phạm tội nhưng khi thực hiện việc này họ đã dùng vũ lực, gây thiệt hại cho người bị bắt giữ vượt quá mức cần thiết. Phạm tội trong trường hợp bị hạn chế khả năng nhận thức mà không phải do lỗi của mình gây ra là trường hợp người phạm tội trong tình trạng nhận thức không đầy đủ về hành vi phạm tội của mình. Đây là tình trạng nhất thời hoặc do khách quan mang lại như: Sử dụng nhầm chất kích thích mạnh, bị lừa uống thuốc an thần. Mức độ giảm nhẹ trách nhiệm hình sự phụ thuộc vào mức độ hạn chế khả năng nhận thức hành vi của người phạm tội.

 

Toàn cảnh hội thảo

 

Bên cạnh việc bổ sung 4 tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, Bộ luật cũng có điểm mới về tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự. Đáng lưu ý, so với Bộ luật năm 1999, Bộ luật năm 2015 đã loại bỏ 2 tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự gồm: Xâm phạm tài sản nhà nước và phạm tội gây hậu quả nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng.

 

Trao đổi về những điểm mới này, TS. Nguyễn Đức Hạnh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội cho rằng, khi Việt Nam đã hội nhập sâu rộng với các nước trong khu vực và quốc tế, việc loại bỏ tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự này trong Bộ luật Hình sự 2015 là phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế, xã hội của đất nước trong thời kỳ mới. Hơn nữa, Việt Nam đã thừa nhận nhiều hình thức sở hữu khác nhau và xác định các thành phần kinh tế đều bình đẳng trước pháp luật. Điều đó đồng nghĩa với việc pháp luật phải có trách nhiệm bảo vệ quyền sở hữu tài sản của các thành phần kinh tế với các hình thức sở hữu khác nhau là như nhau, không thể đặt vấn đề hình thức sở hữu nhà nước quan trọng hơn hình thức sở hữu tập thể, tư nhân hay hình thức sở hữu khác.

 

Cũng theo TS Nguyễn Đức Hạnh, việc loại bỏ quy định phạm tội gây hậu quả nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự ra khỏi Bộ luật Hình sự 2015 là hợp lý. Bởi quy định này hoàn toàn mang tính chất định tính. Việc xác định thế nào là nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng khi áp dụng pháp luật đòi hỏi cần có sự giải thích, hướng dẫn cụ thể. Nếu không hướng dẫn cụ thể sẽ dẫn đến tình trạng áp dụng thiếu chính xác và tùy tiện. Mặt khác, khi giải thích quy định này bằng cách lượng hóa thì về mặt kỹ thuật lập pháp, có thể đưa các nội dung được lượng hóa vào quy định của các điều luật cụ thể. Do đó, việc quy định đây là một tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự là điều không cần thiết.

 

Thận trọng áp dụng tình tiết tăng nặng - giảm nhẹ

 

Áp dụng pháp luật rất khó, khi đã khó thì rất dễ bị lạm dụng. Do đó, quá trình tổ chức thực hiện và áp dụng tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, đặc biệt là những tội phạm liên quan đến tội phạm kinh tế, liên quan đến chức vụ là điều cần hết sức lưu ý.

Viện trưởng Viện Nghiên cứu Lập pháp Nguyễn Đình Quyền

Trong Nghị quyết số 48-NQ/TW của Bộ Chính trị về chiến lược và xây dựng hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010 định hướng đến năm 2020, Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đã nêu khá nhiều chủ trương. Trong đó có chủ trương: “Đề cao hiệu quả phòng ngừa và tính hướng thiện trong việc xử lý người phạm tội. Giảm hình phạt tù, mở rộng áp dụng hình phạt tiền, hình phạt cải tạo không giam giữ đối với một số loại tội phạm. Hạn chế áp dụng hình phạt tử hình theo hướng chỉ áp dụng đối với một số ít loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Giảm bớt khung hình phạt tối đa đối với một số loại tội phạm. Khắc phục tình trạng hình sự hóa quan hệ kinh tế, quan hệ dân sự và bỏ lọt tội phạm. Xử lý nghiêm khắc hơn đối với những tội phạm là người có thẩm quyền trong thực thi pháp luật, những người lợi dụng chức vụ, quyền hạn để phạm tội. Người có chức vụ càng cao mà lợi dụng chức vụ, quyền hạn phạm tội thì càng phải xử lý nghiêm khắc để làm gương cho người khác”. Nhiều ý kiến cho rằng, việc tổ chức thực hiện, hiểu và áp dụng đúng, chính xác các quy định của Bộ luật Hình sự là điều rất quan trọng đối với các cơ quan thực thi pháp luật, các cơ quan tư pháp. Đặc biệt, phải rất thận trọng việc áp dụng tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách nhiệm hình sự để bảo đảm hình phạt được áp dụng đúng với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội.

 

Thực tế cho thấy, trong quá trình thực thi pháp luật, vì những lý do chủ quan và khách quan, cùng một quy định nhưng lại có sự áp dụng khác nhau. Viện trưởng Viện Nghiên cứu Lập pháp Nguyễn Đình Quyền cho rằng, các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng trách nhiệm hình sự tưởng rất rõ ràng, bởi Luật đã quy định rất rõ, nhưng thực tế, việc áp dụng lại không đơn giản. Thực tế giám sát cho thấy, có những vụ án tham ô, nhận hối lộ nhưng sau đó khắc phục hậu quả thì lại đình chỉ điều tra. Điều này là bỏ lọt tội phạm. “Chúng ta nghe đâu đó việc chạy án, giảm hình phạt từ án tù giam sang án treo, ở phía sau đó là câu chuyện tiêu cực”, Viện trưởng Nguyễn Đình Quyền thẳng thắn.

 

Thực tế thời gian qua đã xảy ra việc vận dụng một cách “linh hoạt” các tình tiết giảm nhẹ, dẫn tới việc cho hưởng án treo một cách tràn lan, đặc biệt là các tội về tham nhũng, khiến dư luận bức xúc. Để hạn chế tình trạng này cũng như bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, Bộ luật Hình sự hiện hành đã quy định một cách cụ thể hơn về tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự để phù hợp với tình hình thực tế. Tuy nhiên, dù có những quy định của luật thì việc kiểm sát và giám sát việc thực thi pháp luật là rất quan trọng. Nói như Viện trưởng Nguyễn Đình Quyền, thì việc kiểm sát tuân theo pháp luật, việc giám đốc thẩm của Tòa án Nhân dân Tối cao; giám sát của QH, HĐND không được thực hiện chặt chẽ, thì việc áp dụng tình tiết tăng nặng hay giảm nhẹ sẽ có nguy cơ bị lạm dụng.

 

(Theo http://daibieunhandan.vn)