Những điểm nổi bật của Chỉ thị số 15-CT/TW

Thứ nhất, Chỉ thị số 15-CT/TW làm rõ định nghĩa an ninh môi trường và bảo đảm an ninh môi trường.

Chỉ thị số 15-CT/TW (sau đây viết tắt là Chỉ thị 15) xác định an ninh môi trường là trạng thái môi trường an toàn, ổn định, bền vững, trong đó các nguy cơ, rủi ro được nhận diện, dự báo, phòng ngừa, kiểm soát và ứng phó hiệu quả, không gây tổn hại đến an ninh quốc gia, an ninh con người, trật tự, an toàn xã hội và lợi ích quốc gia – dân tộc.

Bảo đảm an ninh môi trường là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, lâu dài của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, dưới dự lãnh đạo của Đảng, quản lý thống nhất của Nhà nước, lấy Nhân dân làm trung tâm, chủ thể và động lực; lực lượng Công an nhân dân giữ vai trò nòng cốt trong tham mưu, tổ chức thực hiện.

Như vậy, qua khái niệm an ninh môi trường, Chỉ thị 15 tiếp tục làm rõ mối quan hệ gắn kết chặt chẽ giữa an ninh môi trường với an ninh quốc gia, an ninh con người,… đồng thời khẳng định đảm bảo an ninh môi trường là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, lâu dài, có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội. Chỉ thị 15 cũng xác định trách nhiệm bảo đảm an ninh môi trường là của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý thống nhất của Nhà nước, lấy Nhân dân làm trung tâm, chủ thể và động lực; lực lượng Công an nhân dân giữ vai trò nòng cốt trong tham mưu, tổ chức thực hiện.

Thứ hai, Chỉ thị 15 đặt tinh thần chủ động phòng ngừa, quản trị dựa trên rủi ro trong công tác bảo đảm an ninh môi trường.

Tư tưởng chỉ đạo này được thể hiện xuyên suốt trong Chỉ thị 15 với yêu cầu hệ thống chính trị phải ở tâm thế chủ động nhận diện, dự đoán được các rủi ro có thể xảy ra và cách ứng phó tương ứng, có thể kể đến như: quản trị nguy cơ, rủi ro an ninh môi trường ngay từ quá trình hoạch định chính sách, chiến lược, quy hoạch, chương trình, dự báo có khả năng tác động lớn đến môi trường; chủ động phòng ngừa, kiểm soát, khắc phục các nguy cơ, rủi ro môi trường tác động đến an ninh, trật tự; xây dựng kịch bản ứng phó với các rủi ro, sự cố môi trường theo từng cấp độ,… Về quản trị rủi ro mặc dù chưa có khái niệm chính thức về khái niệm này tuy nhiên có thể hiểu khái quát đây là phương thức quản trị hướng đến việc vận hành bộ máy dựa trên sự thích ứng, có khả năng dự báo và ứng phó với những thách thức có thể xảy ra[1]. Tại Việt Nam, quản trị rủi ro đã được đề cập trong các văn bản như Nghị định số 24/2016/NĐ-CP ngày 05/4/2016 của Chính phủ quy định về chế độ quản lý ngân quỹ nhà nước, trong đó có nội dung về quản trị rủi ro trong quản lý ngân quỹ nhà nước; Nghị định số 96/2015/NĐ-CP ngày 19/10/2015 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Doanh nghiệp đã giao nhiệm vụ cho ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố xây dựng Hệ thống quản lý rủi ro và giám sát hoạt động doanh nghiệp tại địa phương.

Về cơ bản, tư tưởng chỉ đạo này là phù hợp với đòi hỏi của thực tiễn cũng như xu hướng chung của thế giới khi tình trạng biến đổi khí hậu, thiên tai ngày càng gia tăng do hiện tượng nóng lên của Trái Đất và những hệ lụy từ cách mạng công nghiệp, điều này buộc các quốc gia phải xây dựng các chính sách thích ứng, chủ động để ứng phó với những tình huống bất ngờ có thể xảy ra. 

Thứ ba, Chỉ thị 15 nhấn mạnh cần tạo đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và dữ liệu phục vụ quản trị an ninh môi trường vào công tác bảo đảm an ninh môi trường.

Theo đó, nhiệm vụ đầu tiên đó là đổi mới phương thức quản trị an ninh môi trường dựa trên khoa học, công nghệ, dữ liệu và phân tích rủi ro. Nội dung này nhằm tận dụng những ưu điểm của khoa học công nghệ vào công tác quản trị để đảm bảo yêu cầu nhanh chóng và hiệu quả. Việc đánh giá các vấn đề liên quan đến môi trường hiện nay cần có hệ thống, đồng bộ dựa trên những số liệu cụ thể có liên kết với nhau để đưa ra kết quả chính xác và có tính dự báo. Chính vì vậy, Chỉ thị 15 đặt ra nhiệm vụ cần tích hợp, liên thông và khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu môi trường với các cơ sở dữ liệu có liên quan. Bên cạnh đó, để tăng cường sự chủ động trong công tác bảo đảm an ninh môi trường Chỉ thị 15 cũng đặt nhiệm vụ cần phát triển hệ thống giám sát, phân tích, dự báo, cảnh báo sớm và bản đồ rủi ro an ninh môi trường trên nền tảng số.

Chỉ thị 15 nhấn mạnh Nhà nước cần đẩy mạnh việc liên kết với các cơ sở nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp để tạo ra các công trình, dự án ưu việt trong công tác bảo vệ môi trường. Về cơ bản, đây là nhiệm vụ phù hợp với đòi hỏi của thực tiễn hướng đến tận dụng ưu điểm của từng khu vực: nhà nước sẽ cung cấp thể chế, nguồn vốn hỗ trợ, doanh nghiệp và nhà trường đóng góp bằng các sáng kiến, giải pháp là kết quả từ hoạt động kinh doanh, nghiên cứu, đào tạo của mình. Sự phối kết hợp này vừa hiệu quả, vừa tiết kiệm được chi phí đồng thời cũng là cơ chế hiệu quả để thúc đẩy hoạt động hợp tác giữa khu vực công và khu vực tư mạnh mẽ hơn nữa trong thời gian tới.

Trách nhiệm của nhà khoa học pháp lý trẻ trong việc phổ biến Chỉ thị 15 vào thực tiễn đời sống

Hoạt động nghiên cứu khoa học pháp lý hiện nay giữ vai trò vô cùng quan trọng trong việc phổ biến, thực hiện các quy định của pháp luật và tư tưởng chỉ đạo của Đảng đến đời sống Nhân dân. Trong đó, mỗi nhà khoa học là một sứ giả để các quy định trên giấy được hiện diện vào đời sống. Trên tinh thần đó, bài viết kiến nghị một số hoạt động mà mỗi nhà khoa học trẻ có thể tiến hành để tuyên truyền Chỉ thị 15 đến đời sống như:

Thứ nhất, tiếp tục nghiên cứu tinh thần, quan điểm chỉ đạo của Chỉ thị 15 và phổ biến thông tin đến Nhân dân thông qua việc đăng tin bài, tư vấn pháp luật, lồng ghép vào các công trình nghiên cứu, bài viết công bố.

Thứ hai, tiếp tục đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu gắn với bảo đảm an ninh môi trường thông qua các chủ đề như kinh tế xanh, tài chính xanh, chuyển đổi số,… để tạo lập nguồn tri thức khoa học phong phú và giá trị phục vụ cho công tác quản lý bảo vệ môi trường nói chung, bảo đảm an ninh môi trường nói riêng.

Thứ ba, đẩy mạnh học tập kinh nghiệm quốc tế về an ninh môi trường, bảo đảm an ninh môi trường thông qua nghiên cứu các chính sách, thể chế, giải pháp cụ thể làm cơ sở dữ liệu để Việt Nam học hỏi nếu thấy phù hợp, đảm bảo sự tương thích của pháp luật Việt Nam với các cam kết quốc tế đã ký kết.

Thư tư, xác định rõ đích đến của hoạt động nghiên cứu khoa học là cần đưa ra được các giải pháp cụ thể, hữu hiệu phục vụ cho hoạt động quản lý nói chung và bảo đảm an ninh môi trường nói riêng.

Thứ năm, thực hiện lối sống tiết kiệm, bảo vệ môi trường tại cơ quan và trong sinh hoạt hằng ngày. Hiện nay nhiều cơ quan đang đẩy mạnh việc thực hành tiết kiệm trong sử dụng điện, xây dựng môi trường làm việc xanh, tổ chức các cuộc hội thảo, tọa đàm để trao đổi các tri thức liên quan về bảo vệ môi trường,… Đây đều là những hoạt động có ý nghĩa và thiết thực góp phần hiện thực hóa tinh thần của Chỉ thị 15 vào trong đời sống.

Danh mục tài liệu tham khảo

1.  Chỉ thị số 15-CT/TW ngày 15/10/2026 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh môi trường trong thời kỳ phát triển mới của đất nước.

2.  Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV.

3.  Lê Thị Tố Nga. (2021). Vận dụng lý thuyết và mô hình quản trị rủi ro trong khu vực công. <https://www.quanlynhanuoc.vn/2021/10/14/van-dung-ly-thuyet-va-mo-hinh-quan-tri-rui-ro-trong-khu-vuc-cong/>, truy cập ngày 04/11/2026.

ThS. Phạm Thị Lan (Viện Nhà nước và Pháp luật)