•  
     
  •  
     
  •  
     
LIÊN KẾT WEBSITE

Giới thiệu Viện Nhà nước và Pháp luật

12/03/2018

 

Tính từ ngày thành lập Viện Luật học (31/7/1967) đến nay, Viện Nhà nước và Pháp luật đã trải qua hơn 50 năm xây dựng và phát triển. Quá trình này được chia thành ba giai đoạn cơ bản như sau:

 

Thời kỳ 1959 - 1967:

Nền móng hình thành nên Viện Nhà nước và Pháp luật ngày nay là Tổ Luật học thuộc Ủy ban Khoa học Nhà nước. Ủy ban Khoa học Nhà nước được thành lập theo Sắc lệnh số 016-SL ngày 04/3/1959 của Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trong cơ cấu của Ủy ban Khoa học Nhà nước lúc đó có Tổ Luật học. Tổ Luật học được thành lập vào tháng 8 năm 1959. Tiến sỹ Phạm Văn Bạch, nguyên Chủ tịch Ủy ban kháng chiến kiêm hành chính Nam bộ được cử làm Tổ trưởng Tổ Luật học. Trong cơ cấu của Tổ Luật học có 5 phân Tổ. Phân tổ Lý luận và Lịch sử Nhà nước và pháp quyền do luật sư Trần Công Tường phụ trách; Phân tổ Luật Hiến pháp, Luật Hành chính, Luật Lao động do luật gia Trương Tấn Phát phụ trách.

Lực lượng nghiên cứu của Tổ Luật học khi đó không nhiều, phần lớn hoạt động mang tính kiêm nhiệm. Tổ trưởng Tổ Luật học Phạm Văn Bạch lúc đó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Phó Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam. Nhưng dựa vào các phân tổ đó Tổ Luật học vẫn đã tập hợp, thu hút sự tham gia đông đảo của các cộng tác viên của các cơ quan khác tham gia hoạt động nghiên cứu. Chẳng hạn, tham gia nghiên cứu chuyên ngành lý luận pháp luật, Luật Hiến pháp, Luật Hành chính có các nhà nghiên cứu uy tín lúc bấy giờ như các Ông:  Phan Anh, Phạm Giảng, Vũ Bội Tấn, Vũ Đình Hòe, Tạ Như Khuê, Đàm Văn Hiếu.

Có thể nói, Tổ Luật học là một trong những trung tâm đầu tiên ở Việt Nam tập hợp cán bộ pháp lý để nghiên cứu nhà nước và pháp luật. Hoạt động của Tổ Luật học đã tạo nền móng để xây dựng nên cơ sở nghiên cứu khoa học đầu ngành của giới luật học. 

 

Thời kỳ 1967- 1986:

Năm 1967, Hội đồng Chính phủ tiếp tục củng cố bộ máy nghiên cứu lý luận về nhà nước và pháp luật của Ủy ban Khoa học Nhà nước. Hội đồng Chính phủ đã ban hành Nghị định số 117/NĐ-CP ngày 31/7/1967 quy định nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Ủy ban Khoa học xã hội Việt Nam. Trong tổ chức bộ máy của Ủy ban Khoa học xã hội Việt Nam có Viện Luật học, tiền thân của Viện Nhà nước và Pháp luật ngày nay. Viện Luật học được thành lập trên cơ sở Tổ Luật học. Tổ trưởng Tổ Luật học Phạm Văn Bạch lúc đó là Chánh án Tòa án nhân dân tối cao được giao kiêm nhiệm chức Viện trưởng. Ông là Viện trưởng đầu tiên của Viện Luật học và đảm nhiệm cương vị đó trong thời gian từ năm 1967 đến năm 1970.

Từ năm 1970 đến năm 1986, Viện trưởng của Viện là Giáo sư Nguyễn Ngọc Minh. Đến năm 1980, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Niên được bổ nhiệm là Phó Viện trưởng đầu tiên của Viện Luật học.  

Trong thời gian từ năm 1975 đến năm 1986, cùng với hoạt động ở Viện, các lãnh đạo Viện còn đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng ở các cơ quan khác. Giáo sư Nguyễn Ngọc Minh là Phó Chủ nhiệm Ủy ban pháp chế của Chính phủ (nay là Bộ Tư pháp) từ năm 1975 đến năm 1978; quyền Chủ nhiệm Ủy ban pháp chế của Chính phủ từ năm 1978 đến năm 1979. Nhận thấy tầm quan trọng của việc đào tạo cán bộ ở bậc cử nhân luật học, năm 1976, Nhà nước đã quyết định thành lập Khoa Pháp lý (nay là Khoa Luật) thuộc Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Khoa Pháp lý là cơ sở đầu tiên và duy nhất đào tạo cán bộ pháp lý ở bậc đại học ở nước ta lúc bấy giờ. Các cán bộ lãnh đạo của Viện Luật học đã được giao trọng trách làm Chủ nhiệm và Phó Chủ nhiệm Khoa Pháp lý. Giáo sư Nguyễn Ngọc Minh được bổ nhiệm là Chủ nhiệm đầu tiên của Khoa Pháp lý. Phó Giáo sư Nguyễn Niên là Phó Chủ nhiệm Khoa. Một số cán bộ nghiên cứu khác của Viện cũng được huy động tham gia giảng dạy tại đây. Khi Trường Đại học Pháp lý Hà Nội (nay là Trường Đại học Luật Hà Nội) được thành lập, GS. Nguyễn Ngọc Minh được bổ nhiệm làm Hiệu trưởng đầu tiên của Trường (1979 -1982) và PGS.TS. Nguyễn Niên là Phó Hiệu trưởng đầu tiên của Trường. Khi tái thành lập Khoa Luật năm 1986, PGS.TS. Nguyễn Niên lúc đó là Phó Viện trưởng Viện Luật học được bổ nhiệm làm Chủ nhiệm Khoa Luật. Sự tham gia của các cán bộ của Viện, nhất là lãnh đạo Viện trong hoạt động của các cơ quan khác đã cho thấy rất rõ vai trò của Viện nói chung, vai trò và uy tín của cán bộ Viện nói riêng.  

Năm 1972, cơ quan ngôn luận của Viện Luật học và của giới luật học Việt Nam là Tạp chí Luật học đã được thành lập và trở thành một bộ phận trong tổ chức bộ máy của Viện Luật học.

 

Thời kỳ 1986 đến nay:

Năm 1986, Viện Luật học được đổi tên thành Viện Nhà nước và Pháp luật theo Nghị định số 64/HĐBT ngày 23/5/1986 của Hội đồng Bộ trưởng. Theo văn bản đó, Viện Nhà nước và Pháp luật có nhiệm vụ nghiên cứu lý luận về Nhà nước và pháp luật theo quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin, vận dụng lý luận đó vào điều kiện cụ thể của Việt Nam; từng bước xây dựng lý luận pháp luật Việt Nam, tích cực góp phần tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Nhiệm vụ cụ thể của Viện Nhà nước và Pháp luật do Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học xã hội Việt Nam quy định trên cơ sở biên chế và tổ chức hiện có lúc đó.

Năm 1986, GS. Nguyễn Ngọc Minh thôi giữ chức Viện trưởng. Ban lãnh đạo của Viện chỉ còn có PGS.TS. Nguyễn Niên. PGS.TS. Nguyễn Niên được giao Phó Viện trưởng phụ trách Viện đến ngày 19/11/1988 (theo Quyết định số 366 QĐ/TCCB ngày 19/11/1988 của Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học xã hội Việt Nam). Tháng 11/1988, Ban lãnh đạo mới của Viện được bổ nhiệm mới gồm GS.TSKH. Đào Trí Úc là Viện trưởng, PGS.TS. Trần Trọng Hựu và PGS.TS. Hoàng Thế Liên là Phó Viện trưởng.

Năm 1987, Tạp chí Luật học được đổi tên thành Tạp chí Nhà nước và Pháp luật.

Năm 1993, cùng với việc thành lập Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn Quốc gia theo Nghị định số 23/CP ngày 22/5/1993 của Chính phủ, Viện Nhà nước và Pháp luật đã được đổi tên thành Viện Nghiên cứu Nhà nước và Pháp luật trực thuộc Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn Quốc gia. Ban lãnh đạo của Viện giai đoạn từ năm 1997 đến năm 2003 gồm có GS.TSKH. Đào Trí Úc là Viện trưởng, PGS.TS. Lê Minh Thông và PGS.TS. Võ Khánh Vinh là Phó Viện trưởng. Năm 2003, PGS.TS. Lê Minh Thông chuyển công tác sang Ban Tổ chức Trung ương Đảng.

Năm 2004, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 26/2004/NĐ-CP ngày 15/01/2004 đổi tên Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn Quốc gia thành Viện Khoa học xã hội Việt Nam. Viện Nghiên cứu Nhà nước và Pháp luật tiếp tục nằm trong cơ cấu tổ chức của Viện Khoa học xã hội Việt Nam nhưng tên gọi của Viện được đổi lại thành Viện Nhà nước và Pháp luật như tên gọi trong giai đoạn từ năm 1986-1993. Viện Nhà nước và Pháp luật tổ chức và hoạt động theo Quyết định số 989/QĐ-KHXH ngày 14/6/2005 của Chủ tịch Viện Khoa học xã hội Việt Nam quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Viện Nhà nước và Pháp luật. Năm 2006, PGS.TS. Võ Khánh Vinh được bổ nhiệm làm Chánh Văn phòng Viện Khoa học xã hội Việt Nam. Ban lãnh đạo của Viện giai đoạn từ năm 2006 đến năm 2008 gồm GS.TSKH. Đào Trí Úc là Viện trưởng, PGS.TS. Nguyễn Như Phát (từ năm 2006) và TS. Nguyễn Thị Việt Hương (từ năm 2007) là Phó Viện trưởng. Bên cạnh công tác ở Viện, GS.TSKH. Đào Trí Úc còn đảm nhiệm cương vị Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Trung ương Hội Luật gia Việt Nam (từ năm 2004 đến năm 2009).

Cuối năm 2008, GS.TSKH. Đào Trí Úc chuyển công tác sang Hội Luật gia Việt Nam và sau đó sang Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội. Ban lãnh đạo mới của Viện gồm PGS.TS. Nguyễn Như Phát (Viện trưởng từ năm 2008 đến năm 2015), PGS.TS. Nguyễn Thị Việt Hương (Phó Viện trưởng đến năm 2013) và PGS.TS. Bùi Nguyên Khánh (từ năm 2013-2015). Cùng với công tác ở Viện, đồng chí Viện trưởng PGS.TS. Nguyễn Như Phát đồng thời còn đảm nhiệm chức vụ Phó Trưởng khoa Khoa Luật, Học viện Khoa học xã hội. Một số cán bộ quản lý của Viện cũng kiêm nhiệm các chức vụ Phó Trưởng khoa, Tổ trưởng bộ môn tại các Khoa của Học viện Khoa học xã hội như PGS.TS. Phạm Hữu Nghị, PGS.TS. Nguyễn Thị Việt Hương, PGS.TS. Vũ Thư, TS. Lê Mai Thanh.

Từ năm 2015 đến nay, Ban lãnh đạo của Viện gồm Viện trưởng PGS.TS. Nguyễn Đức Minh và Phó Viện trưởng TS. Phạm Thị Thúy Nga. Đồng chí Viện trưởng Nguyễn Đức Minh kiêm nhiệm chức vụ Phó Trưởng khoa Khoa Luật, Học viện Khoa học xã hội (từ 2/2017).

Tên gọi của Viện Nhà nước và Pháp luật được giữ nguyên từ đó đến nay, mặc dù Viện Khoa học xã hội Việt Nam, nay là Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã được điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức vào các năm 2008, năm 2012, năm 2013 và năm 2017.

 

Hiện nay, theo Quyết định số 2056/QĐ-KHXH ngày 30/11/2017 của Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, cơ cấu tổ chức của Viện bao gồm: 08 phòng nghiên cứu, 04 phòng nghiệp vụ, chuyên môn và Tạp chí Nhà nước và Pháp luật. Danh sách cụ thể như sau:

1. Các phòng nghiên cứu:

- Phòng Lý luận về Nhà nước và pháp luật

- Phòng Luật Hiến pháp và Luật Hành chính

- Phòng Luật Hình sự

- Phòng Luật Dân sự

- Phòng Luật Quốc tế

- Phòng Luật Kinh tế

- Phòng Quyền con người và Luật về các vấn đề xã hội

- Phòng Luật Tài nguyên và Môi trường

2. Các phòng nghiệp vu, chuyên môn:

- Phòng Tổ chức - Hành chính

- Phòng Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế

- Phòng Thông tin - Thư viện

- Trung tâm Tư vấn pháp luật

3. Tạp chí Nhà nước và Pháp luật

Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của Viện Nhà nước và Pháp luật

20/10/2017

Chức năng   
Viện Nhà nước và Pháp luật có chức năng nghiên cứu những vấn đề cơ bản về nhà nước và pháp luật; cung cấp luận cứ khoa học cho Đảng và Nhà nước trong việc hoạch định đường lối, chiến lược, quy hoạch, chính sách về xây dựng và phát triển nhà nước và pháp luật; đào tạo, bồi dưỡng tri thức và phát triển nguồn nhân lực về luật học; tư vấn các vấn đề về nhà nước và pháp luật và cung cấp dịch vụ pháp lý theo yêu cầu xã hội.

Nhiệm vụ và quyền hạn

- Trình Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chiến lược, quy hoạch, kế hoạch 5 năm và hàng năm về phát triển của Viện Nhà nước và Pháp luật và tổ chức thực hiện sau khi phê duyệt. 

- Nghiên cứu lịch sử nhà nước và pháp luật của Việt Nam và trên thế giới; lý luận về nhà nước và pháp luật; xã hội học pháp luật; nhà nước học và luật học so sánh.

- Nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về nhà nước, hệ thống chính trị và hoàn thiện hệ thống chính trị Việt Nam; về hệ thống pháp luật và cải cách hệ thống pháp luật của Việt Nam.

- Kết hợp nghiên cứu với đào tạo, bồi dưỡng kiến thức pháp lý trong lĩnh vực nhà nước và pháp luật; tham gia đào tạo đại học, sau đại học, phát triển nguồn nhân lực có trình độ cao theo yêu cầu của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và các cơ quan khác ở trong nước và ngoài nước.

- Góp ý và phản biện khoa học các dự thảo văn bản pháp luật, chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội theo yêu cầu của các Bộ, ngành, địa phương và theo sự phân công của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. 

- Tổ chức tư vấn khoa học và thực hiện cung cấp dịch vụ công phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của Viện. 

- Hợp tác quốc tế về nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng khoa học với các tổ chức, cơ quan nghiên cứu và các nhà khoa học; tham gia các hội nghị, hội thảo khoa học ở trong nước và nước ngoài theo quy định của pháp luật và  của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.

- Trao đổi thông tin khoa học với các tổ chức, cơ quan trong nước và nước ngoài theo quy định; quản lý tư liệu, thư viện của Viện; xuất bản các ấn phẩm khoa học; phổ biến và đăng tải các kết quả nghiên cứu khoa học và các kiến thức khoa học về nhà nước và pháp luật.

- Quản lý về tổ chức, bộ máy, vị trí việc làm, cơ cấu viên chức theo chức danh nghề nghiệp và số lượng người làm việc trong đơn vị; tài chính, tài sản của Viện theo quy định của Nhà nước và theo sự phân cấp quản lý của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.

- Thực hiện các nhiệm vụ khác theo sự phân công của Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.

Hoạt động nghiên cứu pháp luật dân sự (20/10/2017)

Tư pháp dân sự là một trong những định hướng nghiên cứu của Viện Nhà nước và pháp luật được quan tâm phát triển từ rất sớm, và dù có những bước thăng trầm nhưng vẫn in đậm dấu ấn lịch sử qua các công trình nghiên cứu của các bậc tiền bối, các cộng tác viên lão thành và tích cực của Viện Luật học. Có thể nói quá trình phát triển chuyên ngành tư pháp dân sự của Viện phần nào phản ánh sự phát triển khoa học pháp lý dân sự ở nước ta từ trước đến nay.

Hoạt động nghiên cứu pháp luật hình sự (20/10/2017)

Tư pháp hình sự là lĩnh vực nghiên cứu đóng vai trò quan trọng của khoa học pháp lý nhằm cung cấp luận cứ khoa học cho việc xây dựng và thực hiện chính sách hình sự của Nhà nước ta qua mỗi giai đoạn cách mạng. Chính vì vậy, lĩnh vực tư pháp hình sự luôn được Viện Luật học thuộc thuộc Ủy ban Khoa học xã hội trước kia cũng như Viện Nhà nước và Pháp luật thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam hiện nay luôn quan tâm và tổ chức nghiên cứu rất cơ bản và nghiêm túc.

Hoạt động nghiên cứu pháp luật kinh tế (20/10/2017)

Tổ chức nghiên cứu về pháp luật kinh tế được triển khai ngay từ khi thành lập Viện. Tuy nhiên, những đặc thù của điều kiện lịch sử đất nước và đội ngũ cán bộ nghiên cứu thời điểm đó, bộ phận nghiên cứu về pháp luật kinh tế được xác định trong cơ cấu tổ chức của Phân tổ Luật Dân sự.

Hoạt động nghiên cứu Nhà nước pháp quyền (20/10/2017)

Nghiên cứu về Nhà nước, chính trị học, pháp quyền trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước cũng như trong quản lý xã hội là một hướng nghiên cứu quan trọng, chủ yếu của Viện Nhà nước và Pháp luật trong suốt 50 năm qua. Đặc biệt, nhu cầu nghiên cứu được đẩy mạnh, gắn liền với sự phát triển của đất nước ta trong giai đoạn đổi mới từ năm 1986 đến nay.