Tại diễn đàn về chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026, được tổ chức ở Quảng Ninh, ngày 28/10, nhiều đại diện doanh nghiệp và giới học thuật cho rằng thách thức hiện nay là đưa các mô hình AI ra khỏi môi trường thử nghiệm, giải quyết những bài toán cụ thể và tạo ra giá trị có thể đo lường.

Một trong những vấn đề được đề cập là khoảng cách giữa nghiên cứu trong trường đại học và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. PGS.TS. Nguyễn Văn Vũ, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP. HCM, cho biết năng lực nghiên cứu AI trong nước đang có bước tiến đáng kể, nhưng sự kết nối với khu vực công nghiệp vẫn hạn chế.

Năm 2025, Đại học Quốc gia TP. HCM có 1.670 bài báo được bình duyệt trong lĩnh vực CNTT, AI và các ngành liên quan. Tính từ đầu năm đến tháng 9, con số này đạt 1.560, nâng tổng số trong 21 tháng lên hơn 3.200. Trường cũng có hơn 170 tiến sĩ thuộc lĩnh vực AI và công nghệ thông tin. Nguồn nhân lực kế cận gồm hơn 19.000 sinh viên đại học và 1.700 học viên, nghiên cứu sinh theo học các ngành liên quan.

Tuy nhiên, theo ông Vũ, chỉ 3% công bố khoa học của đơn vị bắt nguồn từ hợp tác trực tiếp với doanh nghiệp, trong khi dưới 10% đề tài nghiên cứu có sự đồng hành của khu vực công nghiệp bên ngoài.

"Việc kết nối sâu rộng với khu vực công nghiệp vẫn là mắt xích còn thiếu", ông nói. Dù đã có quan hệ hợp tác với một số tập đoàn công nghệ lớn trong nước, ông Vũ cho rằng sự tham gia của doanh nghiệp vào hoạt động nghiên cứu vẫn chưa tương xứng với tiềm lực học thuật. Ông đề xuất các trường đại học có thể đảm nhận vai trò nghiên cứu công nghệ AI lõi, đánh giá và kiểm thử độc lập các hệ thống AI trên bộ dữ liệu Việt Nam, đồng thời cung cấp nhân lực chất lượng cao. Việc kiểm tra độ chính xác, tính công bằng, độ tin cậy và an toàn của mô hình cũng cần được thực hiện một cách khách quan, minh bạch.

Theo ông Vassan Pandiyath, chuyên gia AI của Cisco Systems, tương lai của AI không chỉ được quyết định bởi năng lực công nghệ mà còn bởi khả năng chuyển đổi sáng tạo thành kết quả thực tế. Từ kinh nghiệm làm việc với khách hàng và đối tác tại ASEAN, ông nhận thấy nhiều tổ chức vẫn gặp khó khi chuyển các mô hình từ môi trường thử nghiệm sang triển khai ở quy mô lớn.

Ông cho rằng đây là cơ hội để đại học và doanh nghiệp hợp tác sâu hơn. Trường đại học có thể phát triển ý tưởng và công nghệ mới, trong khi doanh nghiệp cung cấp dữ liệu thực tế, bài toán sản xuất và môi trường vận hành. Nếu hai bên đồng hành ngay từ đầu, quá trình đưa nghiên cứu vào ứng dụng thương mại có thể được rút ngắn.

Bà Rita Mokbel, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Ericsson Việt Nam, cho rằng giá trị của AI không nằm ở thuật toán trong phòng thí nghiệm, mà ở các bài toán cụ thể công nghệ giải quyết được ngoài xã hội. Theo bà, ngành viễn thông cũng cần thay đổi cách đo lường hiệu quả: thay vì chỉ tính số lượng người được kết nối, cần nhìn vào những gì công nghệ giúp họ làm được.

Bà cho rằng sự kết hợp giữa 5G, AI và điện toán đám mây có thể giúp Việt Nam kết nối cảng biển, hệ thống logistics, nhà máy, bệnh viện và lưới điện thành một hệ sinh thái công nghiệp thông minh. Khi AI được đưa sâu vào sản xuất, thiết bị IoT và phương tiện giao thông, mạng viễn thông phải đáp ứng khả năng truyền dữ liệu theo thời gian thực, kết nối năng lực tính toán và bảo đảm an toàn.

Tại diễn đàn, ông Ngô Diên Hy, Phó Tổng Giám đốc VNPT, cho biết tập đoàn đang cung cấp các nền tảng và ứng dụng AI cho cơ quan quản lý nhà nước, ngân hàng và tổ chức tài chính, hàng trăm doanh nghiệp cùng hàng triệu hộ gia đình và người dùng cá nhân.

Theo ông, một trong những cách thúc đẩy ứng dụng là chia sẻ nền tảng AI và các phương pháp triển khai đã được chứng minh hiệu quả, giúp tổ chức rút ngắn thời gian thử nghiệm và tự tin đưa giải pháp vào vận hành trên diện rộng. Tuy nhiên, quá trình này cần đi cùng hạ tầng kết nối an toàn, khuôn khổ pháp lý rõ ràng và nguồn nhân lực được chuẩn bị đầy đủ. Trong khi đó, việc đánh giá hiệu quả ứng dụng AI cũng cần có những tiêu chí cụ thể, thay vì chỉ dựa trên số lượng mô hình hay quy mô đầu tư công nghệ.

Kết luận hội nghị, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân khẳng định Việt Nam kiên định với tầm nhìn "AI vì mọi người" và sẵn sàng hợp tác với các đối tác trên tinh thần tin cậy, cùng có lợi và bền vững. Theo ông, các cuộc trao đổi cần tiếp tục được cụ thể hóa bằng cơ chế hợp tác và những dự án có thể tạo ra kết quả thực tế.

Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026 diễn ra từ ngày 28 đến 30/10 tại Quảng Ninh, do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức, gồm các phiên đối thoại xu hướng, chính sách, kết hợp cùng các hoạt động trưng bày và trình diễn công nghệ.