Ngày 22/6/2026, tại Hà Nội, Nhà xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội phối hợp với Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức tọa đàm “Xu hướng phát triển của ngành xuất bản trong kỷ nguyên số” nhằm nhận diện những xu hướng mới, cơ hội và thách thức đặt ra đối với ngành xuất bản, đồng thời đề xuất các giải pháp xây dựng hệ sinh thái xuất bản số hiện đại, thúc đẩy ngành xuất bản phát triển bền vững trong bối cảnh chuyển đổi số.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Tuấn Hưng, Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ cho biết, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, điện toán đám mây và các nền tảng số đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với hoạt động xuất bản. Nếu trước đây giá trị của xuất bản chủ yếu gắn với sách in thì hiện nay hệ sinh thái xuất bản đã mở rộng sang sách điện tử, sách nói, dữ liệu số, xuất bản đa nền tảng cùng nhiều mô hình kinh doanh mới. Do đó, chuyển đổi số không chỉ làm thay đổi quy trình sản xuất xuất bản phẩm mà còn tác động đến tư duy quản trị, phương thức tiếp cận độc giả và mô hình phát triển của toàn ngành. Trong bối cảnh đó, việc nhận diện đúng các xu hướng mới, những cơ hội và thách thức sẽ góp phần thúc đẩy ngành xuất bản Việt Nam phát triển nhanh, bền vững và hội nhập quốc tế.

Trao đổi tại tọa đàm, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Dũng, nguyên Giám đốc Nhà xuất bản Khoa học xã hội cho rằng, chuyển đổi số và sự phát triển của trí tuệ nhân tạo đang mở ra cơ hội lớn cho ngành xuất bản trong việc mở rộng khả năng tiếp cận tri thức, đa dạng hóa phương thức phát hành và nâng cao hiệu quả lan tỏa các công trình nghiên cứu đến với công chúng. Các nền tảng số không chỉ giúp rút ngắn khoảng cách giữa người làm khoa học và bạn đọc mà còn tạo điều kiện đưa các xuất bản phẩm khoa học tiếp cận đông đảo độc giả trong và ngoài nước. Bên cạnh những cơ hội đó, ngành xuất bản cũng đang đối mặt với nhiều thách thức mới. Sự phát triển nhanh của công nghệ đòi hỏi các nhà xuất bản phải liên tục đổi mới mô hình hoạt động, thích ứng với sự thay đổi trong hành vi tiếp nhận thông tin của độc giả, đồng thời bảo đảm chất lượng học thuật, tính chính xác của nội dung, chuẩn hóa dữ liệu và tăng cường bảo vệ bản quyền trong môi trường số. Việc cạnh tranh với lượng thông tin khổng lồ trên các nền tảng trực tuyến cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng và giá trị của xuất bản phẩm.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Dũng, để tận dụng hiệu quả những cơ hội đó, cần xây dựng hệ sinh thái xuất bản hiện đại với sự tham gia chặt chẽ của các viện nghiên cứu, trường đại học, nhà xuất bản, cơ quan truyền thông và doanh nghiệp công nghệ. Cùng với đó, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong các khâu biên tập, xuất bản, phát hành và quảng bá; phát triển nguồn nhân lực có khả năng làm chủ công nghệ mới; tăng cường liên kết giữa hoạt động nghiên cứu, xuất bản và truyền thông nhằm đưa các thành tựu khoa học đến gần hơn với đời sống xã hội, góp phần nâng cao vị thế của ngành xuất bản Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Đề cập đến yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh mới, Tiến sĩ Vũ Thùy Dương, Trưởng khoa Xuất bản, Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho biết, Học viện Báo chí và Tuyên truyền cùng Trường Đại học Văn hóa Hà Nội đã hoàn thành việc rà soát, cập nhật chương trình đào tạo ngành Xuất bản - Phát hành theo chuẩn mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Việc đổi mới chương trình nhằm đáp ứng yêu cầu của chuyển đổi số, đồng thời trang bị cho người học những kỹ năng mới liên quan đến công nghệ, dữ liệu số, truyền thông đa nền tảng và quản trị bản quyền trong môi trường số.

Theo Tiến sĩ Vũ Thùy Dương, bên cạnh kiến thức chuyên môn truyền thống, người làm xuất bản trong tương lai cần có khả năng thích ứng với công nghệ mới, khai thác dữ liệu và làm việc trong môi trường xuất bản số nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành.

Tại tọa đàm, các đại biểu cho rằng, chuyển đổi số đang mở ra nhiều cơ hội để mở rộng khả năng tiếp cận tri thức, phát triển các mô hình xuất bản mới và nâng cao hiệu quả lan tỏa các công trình nghiên cứu. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm chất lượng nội dung, chuẩn hóa dữ liệu, bảo vệ bản quyền số và giữ vững các giá trị học thuật, văn hóa của hoạt động xuất bản.

Nhiều ý kiến đề xuất đẩy mạnh ứng dụng AI và công nghệ số trong các khâu biên tập, phát hành, truyền thông và quản trị; tăng cường đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao; phát triển xuất bản đa nền tảng; đồng thời xây dựng hệ sinh thái xuất bản số hiện đại với sự tham gia của các viện nghiên cứu, trường đại học, nhà xuất bản, doanh nghiệp công nghệ và cộng đồng học thuật nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của ngành xuất bản Việt Nam trong kỷ nguyên số.