Hội đồng nghiệm thu do PGS.TS. Nguyễn Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, làm Chủ tịch; GS.TS. Võ Khánh Vinh, nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, làm Phó Chủ tịch. Các thành viên phản biện gồm TS. Trần Văn Biên, Tổng Biên tập Tạp chí Nghiên cứu lập pháp và TS. Đinh Thế Hưng, Khoa Luật, Trường Đại học Mở Hà Nội. Các ủy viên Hội đồng gồm GS.TS. Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội; TS. Nguyễn Văn Cương, Viện trưởng Viện Chiến lược Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp và PGS.TS. Phạm Thị Thúy Nga, Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật.

Tại buổi nghiệm thu, TS. Lê Thương Huyền đã trình bày báo cáo tóm tắt kết quả nghiên cứu, tập trung làm rõ tính cấp thiết, mục tiêu, phạm vi, phương pháp và những kết quả chính của nhiệm vụ.

Nội dung nghiên cứu xuất phát từ yêu cầu nâng cao chất lượng xây dựng và thi hành pháp luật ở cấp tỉnh trong bối cảnh mới. Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã xác định nâng cao chất lượng nguồn nhân lực pháp luật là một trong những nhiệm vụ xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, xác định đây là “đột phá của đột phá”.

Đặc biệt, việc tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp từ ngày 01/7/2025 đã làm thay đổi vị trí, chức năng và yêu cầu hoạt động của chính quyền cấp tỉnh. Với 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh và 3.321 đơn vị hành chính cấp xã, chính quyền cấp tỉnh đảm nhận vai trò lớn hơn trong hoạch định, điều phối, hướng dẫn, kiểm tra và hỗ trợ cấp xã. Sự thay đổi này đặt ra yêu cầu phát triển đội ngũ có đủ năng lực pháp lý để tham mưu xây dựng văn bản, tổ chức thi hành pháp luật và xử lý các vấn đề phát sinh trong hoạt động quản lý nhà nước ở địa phương.

Từ thực tiễn đó, nhiệm vụ hướng đến mục tiêu xây dựng luận cứ khoa học cho việc đề xuất các giải pháp phát triển nguồn nhân lực pháp luật cấp tỉnh, bảo đảm đủ về số lượng, hợp lý về cơ cấu và nâng cao chất lượng đội ngũ. Đối tượng nghiên cứu không chỉ giới hạn ở công chức ngành tư pháp hay người có bằng cấp chuyên ngành luật, mà được xác định theo công việc pháp lý thực tế mà các cá nhân đảm nhiệm.

Theo cách tiếp cận của đề tài, nguồn nhân lực pháp luật trên địa bàn tỉnh được phân thành hai nhóm lớn. Nhóm thứ nhất là nhân lực xây dựng, ban hành pháp luật, gồm những người tham gia thẩm tra, soạn thảo, thẩm định, kiểm tra và rà soát văn bản quy phạm pháp luật. Nhóm thứ hai là nhân lực tổ chức thi hành, áp dụng pháp luật, gồm những người thực hiện công việc tổ chức thi hành, ban hành quyết định hành chính, giải quyết khiếu nại, thanh tra và các hoạt động áp dụng pháp luật khác. Ngoài công chức, viên chức thuộc chính quyền cấp tỉnh, nghiên cứu cũng xem xét một số lực lượng thuộc ngành dọc và các tổ chức, nghề nghiệp pháp lý có liên quan đến năng lực pháp lý của địa phương.

Một kết quả nghiên cứu quan trọng là việc xây dựng hai khái niệm: nguồn nhân lực pháp luật cấp tỉnh và phát triển nguồn nhân lực pháp luật cấp tỉnh. Trên cơ sở đó, đề tài xác định ba trụ cột đánh giá chất lượng đội ngũ, gồm kiến thức chuyên môn pháp luật; kỹ năng nghề nghiệp pháp lý; đạo đức, thái độ và trách nhiệm nghề nghiệp. Việc đánh giá chất lượng không chỉ căn cứ vào trình độ đào tạo, văn bằng hay tiêu chuẩn chức danh mà còn chú trọng tính hợp pháp của văn bản, quyết định do người làm công tác pháp luật tham mưu hoặc ban hành.

Đề tài xác định bảy nội dung phát triển nguồn nhân lực theo quá trình hình thành, phát triển và duy trì đội ngũ. Trong đó, nội dung phát triển nghề nghiệp và xây dựng đội ngũ kế cận chuyên môn được nghiên cứu như một vấn đề riêng. Theo nhóm nghiên cứu, đây là yêu cầu cần được quan tâm bởi nhiều vị trí chuyên môn pháp lý hiện phụ thuộc đáng kể vào kinh nghiệm tích lũy của một số cá nhân, trong khi cơ chế chuẩn bị người kế tiếp và chuyển giao tri thức chưa được chú trọng tương xứng.

Về thực trạng, báo cáo phân tích những thay đổi của pháp luật về phát triển nguồn nhân lực pháp luật cấp tỉnh, đặc biệt trong giai đoạn triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Nghiên cứu chỉ ra rằng, mặc dù các quy định về vị trí việc làm, tuyển dụng, sử dụng, đào tạo và đánh giá cán bộ, công chức đã có những điều chỉnh quan trọng, việc phát triển nguồn nhân lực pháp luật ở địa phương vẫn còn những bất cập.

Đối với nhóm xây dựng, ban hành pháp luật, lực lượng công chức trực tiếp tham gia soạn thảo văn bản tại các cơ quan chuyên môn chưa được đặt ra đầy đủ yêu cầu về kiến thức, kỹ năng pháp lý và cơ chế bồi dưỡng phù hợp. Đội ngũ làm công tác pháp chế còn mỏng, phần lớn kiêm nhiệm; việc bổ sung nhân lực mới và duy trì kinh nghiệm chuyên môn cũng là vấn đề cần quan tâm.

Đối với nhóm tổ chức thi hành, áp dụng pháp luật, công chức trực tiếp ban hành quyết định hành chính, giải quyết khiếu nại và thực hiện các nhiệm vụ pháp lý tại địa phương chưa được chú trọng đầy đủ trong chính sách phát triển nguồn nhân lực. Việc tổ chức chính quyền địa phương hai cấp đồng thời đặt ra yêu cầu mới về hỗ trợ chuyên môn pháp lý cho cấp xã. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng xem xét những vấn đề về nhân lực tư pháp, trợ giúp pháp lý và hành nghề luật tại địa phương.

Một hạn chế chung được báo cáo chỉ ra là việc đánh giá phát triển nguồn nhân lực vẫn chủ yếu dựa vào số lượng người, trình độ văn bằng, số lớp đào tạo và lượt người tham gia bồi dưỡng, trong khi chất lượng sản phẩm pháp lý và khả năng thực hiện công việc thực tế chưa được phản ánh đầy đủ. Nguyên nhân được phân tích từ cả những yếu tố khách quan của quá trình chuyển tiếp thể chế, sắp xếp tổ chức bộ máy và chênh lệch điều kiện kinh tế - xã hội giữa các địa phương, cũng như những hạn chế trong nhận thức, thiết kế vị trí việc làm, phối hợp và chia sẻ dữ liệu.

Trên cơ sở đó, nhiệm vụ đề xuất các nhóm giải pháp nhằm gắn phát triển nguồn nhân lực với yêu cầu công việc pháp lý thực tế. Các giải pháp trọng tâm gồm xác định vị trí việc làm có chức năng pháp lý, chuẩn hóa yêu cầu năng lực theo ba trụ cột, đổi mới đánh giá dựa trên kết quả và chất lượng sản phẩm pháp lý, xây dựng kế hoạch, cơ sở dữ liệu và cơ chế điều phối phát triển nguồn nhân lực pháp luật của tỉnh.

Các giải pháp thuộc thẩm quyền của chính quyền cấp tỉnh tập trung vào đổi mới tuyển dụng, thu hút và sử dụng nhân lực; bố trí công việc theo khối lượng và độ khó; đào tạo, bồi dưỡng theo khoảng trống năng lực; tăng cường hỗ trợ chuyên môn pháp lý cho cấp xã; xây dựng đội ngũ kế cận, lộ trình nghề nghiệp và cơ chế chuyển giao tri thức. Đối với những vấn đề vượt thẩm quyền địa phương, nhiệm vụ đưa ra kiến nghị với các cơ quan trung ương về hoàn thiện khung năng lực vị trí việc làm, chính sách hỗ trợ và cơ chế đánh giá chất lượng công tác xây dựng pháp luật.

Đáng chú ý, nhiệm vụ đề xuất hai công cụ phục vụ phát triển nguồn nhân lực pháp luật cấp tỉnh, gồm khung yêu cầu năng lực pháp lý đối với vị trí việc làm và Bộ tiêu chí đánh giá năng lực chuyên môn của công chức pháp luật cấp tỉnh. Báo cáo đồng thời đề xuất lộ trình thực hiện từ năm 2027 đến năm 2030, trong đó có giai đoạn chuẩn bị, thí điểm và xem xét nhân rộng những giải pháp phù hợp. Đây là các đề xuất nghiên cứu cần tiếp tục được kiểm nghiệm, đánh giá trước khi áp dụng rộng rãi.

Tại phiên nghiệm thu, Hội đồng đánh giá nhiệm vụ có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, lựa chọn đúng vấn đề đang đặt ra đối với quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới. Hội đồng ghi nhận nội dung nghiên cứu được đặt trong bối cảnh đổi mới tổ chức bộ máy nhà nước, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Cơ sở lý luận đã làm rõ khái niệm, đặc điểm, vai trò và các tiêu chí đánh giá chất lượng nguồn nhân lực pháp luật cấp tỉnh. Phương pháp nghiên cứu có sự kết hợp giữa nghiên cứu lý luận, phân tích pháp luật và khảo sát thực tiễn. Nhiệm vụ có giá trị tham khảo trong hoạch định chính sách, hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác pháp luật tại địa phương. Các bài báo khoa học đã công bố của tác giả được đánh giá có chất lượng và phù hợp với nội dung nhiệm vụ.

Đặc biệt, Hội đồng nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ cách tiếp cận phát triển nguồn nhân lực pháp luật theo yêu cầu quản lý hành chính truyền thống sang phát triển năng lực pháp lý phục vụ quản trị và kiến tạo phát triển ở địa phương. Theo đó, nguồn nhân lực pháp luật cấp tỉnh không chỉ là lực lượng tham mưu, tổ chức thi hành pháp luật mà còn là chủ thể góp phần xây dựng thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị địa phương.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Hội đồng đề nghị nhóm nghiên cứu tiếp tục hoàn thiện báo cáo, chú trọng chất lượng và giá trị tham mưu chính sách của các đề xuất, bảo đảm số liệu, tư liệu có nguồn dẫn rõ ràng, tính đại diện, độ tin cậy và tính cập nhật.

Kết thúc phiên họp, Hội đồng tiến hành bỏ phiếu và thống nhất nghiệm thu nhiệm vụ, xếp loại Khá. Kết quả nghiên cứu góp phần bổ sung cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển nguồn nhân lực pháp luật cấp tỉnh, đồng thời đưa ra những đề xuất nhằm gắn công tác phát triển đội ngũ với yêu cầu xây dựng, thi hành pháp luật và nâng cao năng lực quản trị ở địa phương trong giai đoạn mới.