Nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài viết quan trọng về báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số. Đây vừa là sự ghi nhận đối với chặng đường vẻ vang mà nền báo chí cách mạng đã đi qua, vừa là sự định hướng quan trọng cho chặng đường phía trước.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, mạng xã hội và các nền tảng số đang làm thay đổi sâu sắc môi trường truyền thông toàn cầu, bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước không đơn thuần bàn về chuyển đổi số của báo chí. Điều sâu sắc hơn là bài viết đặt ra yêu cầu tái định vị vai trò và sứ mệnh của báo chí trong một thời đại mới, với những yêu cầu rất mới, rất khác và cao hơn.

Nếu chuyển đổi số là câu chuyện của công nghệ, thì tái định vị sứ mệnh là câu chuyện của lịch sử. Và có lẽ, thông điệp lớn nhất mà bài viết gửi gắm chính là: báo chí cách mạng Việt Nam phải đổi mới mạnh mẽ để tiếp tục hoàn thành sứ mệnh cao cả của mình trong một thế giới đang thay đổi từng ngày.

Chuyển đổi số trước hết là chuyển đổi tư duy

Điểm đặc sắc đầu tiên trong bài viết là cách tiếp cận về chuyển đổi số.

Trong thực tiễn, không ít người vẫn hiểu chuyển đổi số chủ yếu là đầu tư công nghệ, mua sắm thiết bị hiện đại, xây dựng tòa soạn hội tụ hay mở rộng sự hiện diện trên các nền tảng số. Những việc đó đều cần thiết, nhưng chưa phải là bản chất của chuyển đổi số.

Điều đáng chú ý là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt vấn đề ở một tầng sâu hơn. Chuyển đổi số không chỉ là thay đổi công cụ, mà trước hết là thay đổi tư duy. Không chỉ là số hóa các quy trình cũ, mà là thiết kế lại mô hình hoạt động phù hợp với môi trường mới. Không chỉ là đưa nội dung lên nền tảng số, mà là tổ chức lại toàn bộ quá trình sản xuất, phân phối và tương tác với công chúng.

Thực chất, báo chí đang đứng trước một cuộc chuyển đổi có tính chất tương tự như nhiều ngành nghề khác trong nền kinh tế số. Những cơ quan báo chí thành công trong tương lai sẽ không phải là những đơn vị sở hữu nhiều thiết bị nhất, mà là những đơn vị biết khai thác dữ liệu tốt nhất, hiểu công chúng sâu sắc nhất và đổi mới mô hình hoạt động nhanh nhất.

Đó là lý do vì sao bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi báo chí. Nó phản ánh một tư duy phát triển hiện đại: trong thời đại số, lợi thế cạnh tranh không còn chủ yếu nằm ở tài sản vật chất, mà nằm ở năng lực thích ứng và đổi mới.

Từ thích ứng với công nghệ đến kiến tạo tương lai

Điểm đáng chú ý thứ hai là tinh thần chủ động trước làn sóng công nghệ mới.

Trong nhiều năm qua, sự phát triển của mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo đã làm dấy lên không ít lo ngại về tương lai của báo chí. AI có thể viết tin tức. Thuật toán có thể phân phối nội dung. Các nền tảng số có thể tiếp cận hàng tỷ người dùng chỉ trong vài giây.

Trước những thay đổi ấy, có thể xuất hiện tâm lý lo lắng hoặc phòng thủ. Nhưng bài viết của Người đứng đầu Đảng, Nhà nước không lựa chọn cách tiếp cận đó.

Tinh thần xuyên suốt của bài viết là tinh thần chủ động thích ứng, chủ động đổi mới và chủ động kiến tạo tương lai. Đây chính là tinh thần đã làm nên thành công của công cuộc Đổi mới cách đây bốn thập niên. Năm 1986, đất nước đứng trước những thách thức to lớn nhưng đã lựa chọn mở cửa, đổi mới và hội nhập. Hôm nay, báo chí cũng đang đứng trước một bước ngoặt tương tự.

Vấn đề vì thế không phải là công nghệ sẽ làm gì với báo chí, mà là báo chí sẽ làm gì với công nghệ. Đó là một thay đổi rất quan trọng về tư duy. Từ tâm thế ứng phó sang tâm thế dẫn dắt. Từ tâm thế thích nghi bị động sang tâm thế kiến tạo chủ động. Từ việc nhìn thấy rủi ro đến việc nhận diện cơ hội.

Khi thông tin trở thành một phần của chủ quyền quốc gia

Trong chiều sâu của bài viết còn có một thông điệp chiến lược khác: báo chí trong thời đại số không chỉ là câu chuyện thông tin mà còn là câu chuyện chủ quyền thông tin.

Trong thế giới truyền thống, sức mạnh của báo chí chủ yếu nằm ở khả năng thu thập và truyền tải thông tin. Nhưng trong môi trường số, dữ liệu, thuật toán và nền tảng đang trở thành những yếu tố có ý nghĩa quyết định. Ai nắm dữ liệu sẽ có lợi thế phân tích. Ai kiểm soát nền tảng sẽ có lợi thế phân phối. Ai chi phối dòng chảy thông tin sẽ có ảnh hưởng đến nhận thức xã hội.

Bởi vậy, cạnh tranh trong thời đại số không chỉ là cạnh tranh về nội dung. Đó còn là cạnh tranh về công nghệ, dữ liệu, nền tảng và khả năng tiếp cận công chúng. Từ góc nhìn ấy, báo chí không chỉ là một hoạt động nghề nghiệp hay một lĩnh vực văn hóa- xã hội. Báo chí còn là một bộ phận quan trọng của năng lực tự chủ quốc gia trong không gian số.

Nếu trong thế kỷ trước, chủ quyền quốc gia chủ yếu được hiểu trên đất liền, trên biển và trên không, thì ngày nay, chủ quyền còn hiện diện trong không gian dữ liệu và thông tin. Bảo vệ chủ quyền thông tin vì thế trở thành một nhiệm vụ mới của báo chí trong thời đại số.

Điều thay đổi là công nghệ, điều không thay đổi là sứ mệnh

Tuy nhiên, có lẽ tầng ý nghĩa sâu sắc nhất trong bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước không nằm ở công nghệ, dữ liệu hay nền tảng. Điều sâu sắc nhất nằm ở sự khẳng định lại những giá trị cốt lõi làm nên bản sắc của báo chí cách mạng Việt Nam.

Công nghệ có thể thay đổi. Nền tảng có thể thay đổi. Phương thức truyền tải có thể thay đổi. Nhưng sứ mệnh của báo chí thì không thay đổi.

Đó vẫn là phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân, bảo vệ sự thật, lan tỏa điều tốt đẹp và góp phần củng cố niềm tin xã hội.

Chính sự kết hợp giữa đổi mới mạnh mẽ và giữ vững giá trị cốt lõi đã tạo nên chiều sâu tư tưởng của bài viết.

Từ truyền tải thông tin đến kiến tạo niềm tin

Trong một thế giới mà lượng thông tin tăng lên theo cấp số nhân, nghịch lý là niềm tin lại trở thành nguồn lực ngày càng khan hiếm.

Người dân hôm nay không thiếu thông tin. Điều họ thiếu nhiều khi là khả năng xác định đâu là thông tin đúng, đâu là thông tin sai; đâu là sự thật, đâu là sự xuyên tạc. Chính trong bối cảnh đó, báo chí càng phải khẳng định vai trò không thể thay thế của mình.

Nếu trước đây báo chí chủ yếu làm nhiệm vụ truyền tải thông tin, thì ngày nay báo chí còn phải thực hiện một nhiệm vụ quan trọng hơn: kiến tạo niềm tin.

Kiến tạo niềm tin bằng sự chính xác. Kiến tạo niềm tin bằng tính chuyên nghiệp. Kiến tạo niềm tin bằng trách nhiệm xã hội. Kiến tạo niềm tin bằng khả năng giải thích những vấn đề phức tạp một cách khách quan, khoa học và dễ hiểu. Kiến tạo niềm tin bằng cách cung cấp những thông tin có giá trị thiết thực đối với đời sống mỗi người dân.

Công nghệ có thể tạo ra nội dung nhanh hơn. AI có thể tổng hợp thông tin nhanh hơn. Nhưng niềm tin không thể được tạo ra bằng thuật toán. Niềm tin chỉ có thể được tạo ra bằng uy tín, trách nhiệm và sự tận tâm với người dân và doanh nghiệp bằng sự thật.

Một định vị mới cho báo chí cách mạng Việt Nam

Nhìn từ góc độ đó, bài viết của Tổng Bí thư thực chất đang gợi mở một định vị mới cho báo chí cách mạng Việt Nam. Từ cơ quan truyền tải thông tin trở thành thiết chế kiến tạo niềm tin. Từ người đưa tin trở thành người kiến giải. Từ người phản ánh hiện thực trở thành lực lượng góp phần định hình nhận thức xã hội và thúc đẩy phát triển đất nước.

Đây không phải là sự thay đổi về bản chất, mà là sự phát triển của sứ mệnh báo chí trong điều kiện lịch sử mới.

Một lời hiệu triệu cho chặng đường phát triển mới

Hơn một thế kỷ trước, báo chí cách mạng Việt Nam ra đời để truyền bá lý tưởng giải phóng dân tộc, thức tỉnh lòng yêu nước và tập hợp lực lượng cho sự nghiệp cách mạng.

Hôm nay, trong thời đại số, sứ mệnh ấy tiếp tục được kế thừa nhưng được thể hiện bằng những hình thức mới, phương thức mới và yêu cầu cao hơn.

Bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vì thế không chỉ là một sự chỉ dẫn đối với báo chí hôm nay. Đó còn là một lời hiệu triệu đối với tương lai. Một lời hiệu triệu đổi mới nhưng không đánh mất bản sắc. Một lời hiệu triệu hiện đại hóa nhưng không xa rời giá trị cốt lõi. Một lời hiệu triệu để báo chí cách mạng Việt Nam bước vào chương phát triển mới với tâm thế tự tin, chủ động và sáng tạo.

Nếu chuyển đổi số là yêu cầu của thời đại, thì tái định vị sứ mệnh chính là yêu cầu của lịch sử.

Và có lẽ, đó cũng là thông điệp lớn nhất mà bài viết của Tổng Bí thư gửi tới những người làm báo hôm nay: trong một thế giới thay đổi không ngừng, báo chí cách mạng Việt Nam phải tiếp tục đổi mới để luôn xứng đáng là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và nhân dân; là người bảo vệ sự thật; là người kiến tạo niềm tin; và là lực lượng đồng hành cùng khát vọng phát triển hùng cường của dân tộc trong thế kỷ XXI dưới sự lãnh đạo của Đảng.