Ngày 22/9/2026, Ban Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam ban hành Chỉ thị số 14-CT/TW chính thức thay thế Chỉ thị số 39-CT/TW ngày 01/11/2019 của Ban Bí thư khóa XII về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác người khuyết tật trong tình hình mới. Chỉ thị số 14-CT/TW (viết tắt là Chỉ thị 14) đã chỉ ra những tác động của bối cảnh mới đặt ra yêu cầu phải có chính sách mạnh mẽ, quyết liệt, thực chất hơn trong công tác bảo vệ và bảo đảm các quyền của người khuyết tật, đồng thời cần hoàn thiện các điều kiện cần thiết để người khuyết tật có thể phát huy các giá trị của mình, đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước. Một trong những nội dung được Chỉ thị 14 nêu rõ là “không để người khuyết tật đứng ngoài hoặc bị hạn chế cơ hội tham gia vào tiến trình phát triển của đất nước”.

Để thực hiện quan điểm chỉ đạo nêu trên, Chỉ thị 14 đề ra các mục tiêu tầm nhìn theo giai đoạn như sau:

Mục tiêu đến năm 2030:

- Mở rộng cơ hội tham gia của người khuyết tật vào tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Theo đó, người khuyết tật được tham gia học tập, lao động, khởi nghiệp, sáng tạo, sản xuất, kinh doanh, tham gia các hoạt động xã hội, tham gia phù hợp vào các cơ quan dân cử. Thông qua đó, người khuyết tật có cơ hội được hòa nhập với cộng đồng, được đóng góp các giá trị tốt đẹp của mình cho sự tiến bộ chung của đất nước và đây cũng là chính sách đảm bảo sự phát triển bền vững, hướng đến mục tiêu người khuyết tật có cơ hội để phát huy năng lực, tự chủ, cống hiến và thụ hưởng các thành quả phát triển của mình.

- Nâng cao chất lượng và hiệu quả chính sách an sinh xã hội nhằm hỗ trợ người khuyết tật phát triển năng lực, tự chủ và hòa nhập xã hội. Các chính sách tiêu biểu có thể kể đến như: đặt mục tiêu cụ thể trẻ em từ sơ sinh đến 6 tuổi được sàng lọc, phát hiện sớm khuyết tật bẩm sinh, rối loạn phát triển và được can thiệp sớm phù hợp với từng dạng khuyết tật . Chỉ thị nhấn mạnh trẻ em và người khuyết tật được tiếp cận dịch vụ phẫu thuật chỉnh hình, phục hồi chức năng và được cung cấp dụng cụ phù hợp. Trẻ em khuyết tật trong độ tuổi mầm non và phổ thông được tạo mọi cơ hội tiếp cận giáo dục phù hợp, hòa nhập và phát triển toàn diện; hỗ trợ đào tạo kỹ năng nghề, tiếp cận việc làm, vay vốn tạo sinh kế, khởi nghiệp hoặc phát triển sản xuất, kinh doanh; xây dựng mới các công trình theo tiêu chuẩn phù hợp với nhu cầu sử dụng của người khuyết tật; được tiếp cận và sử dụng dịch vụ công, dịch vụ công nghệ thông tin; được cung cấp dịch vụ trợ lý pháp lý miễn phí…

- Mở rộng và phát huy các phong trào văn hóa, nghệ thuật để người khuyết tật có cơ hội được tham gia và phát triển thể chất như: phát triển các thiết chế, tham gia câu lạc bộ và phong trào thể dục, thể thao dành cho người khuyết tật, được thụ hưởng các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, vui chơi, giải trí và các hoạt động xã hội.

Tầm nhìn đến năm 2045:

- Người khuyết tật trở thành nguồn nhân lực chất lượng, đóng góp tích cực vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội, thịnh vượng của đất nước trong kỷ nguyên mới.

- Phát triển các chính sách an sinh xã hội bao trùm, bình đẳng để mọi cá nhân đều có cơ hội được thụ hưởng.

- Nâng cao chất lượng cuộc sống, tạo điều kiện để người khuyết tật phát triển toàn diện, sống độc lập và được thụ hưởng đầy đủ các thành quả phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Để hiện thực hóa các mục tiêu và tầm nhìn nêu trên, Chỉ thị 14 đã đề ra một số nhiệm vụ và giải pháp:

- Chuyển đổi mạnh mẽ từ chăm sóc, trợ giúp sang bảo đảm quyền bình đẳng, cơ hội hòa nhập và phát triển: Chỉ thị 14 đặt trọng tâm cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách về người khuyết tật, thực hiện đầy đủ hiệu quả các điều ước quốc tế nhằm bảo đảm quyền của người khuyết tật. Đồng thời, các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan, tổ chức và nhân dân cần tiếp tục nâng cao nhận thức, trách nhiệm về công tác người khuyết tật; đẩy mạnh công tác tuyên truyền giáo dục để xóa bỏ định kiến, kỳ thị, phân biệt đối xử trong xã hội đối với người khuyết tật.

- Mở rộng tối đa cơ hội học tập, lao động, khởi nghiệp, sáng tạo: hoàn thiện các chính sách đào tạo nghề, việc làm, sinh kế, vay vốn, trợ giúp pháp lý để người khuyết tật có đa dạng nguồn tham khảo và trợ giúp trong quá trình học tập và khởi nghiệp; chú trọng chỉ tiêu trẻ em từ sơ sinh đến 6 tuổi được sàng lọc, phát hiện sớm khuyết tật bẩm sinh, rối loạn phát triển và can thiệp sớm; phát triển hệ thống các trung tâm hỗ trợ giáo dục hòa nhập và các cơ sở giáo dục chuyên biệt theo quy hoạch; xây dựng trường học, cơ sở chăm sóc ban ngày, chương trình giáo dục can thiệp phù hợp với trẻ tự kỷ và trẻ có nhu cầu hỗ trợ đặc biệt.

- Hình thành hệ sinh thái công nghệ trợ giúp toàn diện, thuận tiện, an toàn cho người khuyết tật qua đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số để hỗ trợ người khuyết tật phát huy năng lực, nâng cao tính tự chủ và chất lượng cuộc sống; nhấn mạnh tăng cường khả năng tiếp cận của người khuyết tật là yêu cầu bắt buộc xuyên suốt từ khâu hoạch định, quy hoạch, thiết kế, đầu tư, xây dựng đến giám sát công trình và dịch vụ; nâng cấp các công trình công cộng, giao thông và hạ tầng thiết yếu; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số, tích hợp các nền tảng số để hình thành hệ sinh thái công nghệ trợ giúp toàn diện, thuận tiện, an toàn.

- Chủ động phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý nghiêm vi phạm: yêu cầu các cơ quan bảo vệ pháp luật, chính quyền các cấp và lực lượng chức năng chủ động phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm minh các hành vi bạo lực, xâm hại, ngược đãi, bỏ rơi, phân biệt đối xử hoặc lợi dụng người khuyết tật để trục lợi.

Những nội dung trên tiếp tục nhấn mạnh sự nhận thức sâu sắc hơn của Đảng về nhân tố con người và mối quan hệ giữa phát triển văn hóa, con người với phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện là mục tiêu chiến lược gắn chặt với phát triển bền vững đất nước. Tại đó, nhân tố con người là trung tâm, chủ thể, là nguồn lực chủ yếu và đích đến cuối cùng của sự phát triền đất nước. Các tư tưởng chỉ đạo nêu trong Chỉ thị 14 thể hiện sâu sắc quan điểm nhất quán về tạo mọi điều kiện thuận lợi cho việc hình thành, nuôi dưỡng, hỗ trợ và đồng hành để người khuyết tật cống hiến trí tuệ, sức lực và giá trị của mình cho sự phát triển chung của đất nước. Tư tưởng này thể hiện cách tiếp cận bao trùm và toàn diện, hướng tới thúc đẩy sự phát triển của người khuyết tật trên các phương diện kinh tế, xã hội và văn hóa. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức, củng cố sự tự tin và phát huy năng lực của người khuyết tật, khẳng định vai trò và những đóng góp của họ đối với sự phát triển chung của xã hội.

Xét về tổng thể, tinh thần nêu trên của Chỉ thị 14 là một tư tưởng tiến bộ, hiện đại, văn minh và công bằng nhằm phát huy trí tuệ tập thể, khơi dậy đoàn kết dân tộc và sức mạnh của từng cá nhân; thể hiện sự nhân văn trong các vấn đề về quyền con người, gắn chặt với điều kiện cụ thể và các cam kết chặt chẽ. Các chính sách dự kiến xây dựng linh hoạt, theo vòng đời và bao phủ toàn dân, đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau và mọi người dân đều được tiếp cận, thụ hưởng thành quả phát triển của đất nước. 

ThS. Phạm Thị Lan (Viện Nhà nước và Pháp luật)