Chủ trì buổi sinh hoạt chuyên đề là đ/c PGS.TS. Phạm Thị Thúy Nga, Bí thư Chi bộ và đ/c PGS.TS. Hoàng Kim Khuyên, Ủy viên Chi ủy.

Tại phần thứ nhất của buổi sinh hoạt, đ/c Bí thư Phạm Thị Thúy Nga đã phổ biến và phân công nhiệm vụ cụ thể cho các đảng viên, viên chức của Viện trong việc tổ chức thực hiện Chương trình hành động, Kế hoạch của Đảng ủy Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam. Tiếp theo, đ/c Phạm Thị Thúy Nga phổ biến và đưa ra Chi bộ thảo luận về 02 Đề án của Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam: Chuyển đổi vị trí công tác của Viện; Rà soát và đề xuất đưa viên chức của Viện đi thực tế địa phương.

Tại phần thứ hai, toàn thể đảng viên Chi bộ đã lắng nghe đ/c PGS.TS. Dương Quỳnh Hoa báo cáo chuyên đề “Quán triệt Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia – Những vấn đề đặt ra đối với nghiên cứu và hoàn thiện pháp luật ở Việt Nam”. Báo cáo phân tích ý nghĩa chiến lược của Nghị quyết số 57-NQ/TW như một nền tảng phát triển quốc gia trong kỷ nguyên số. Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực hàng đầu để phát triển đất nước, với mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045 đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển dựa trên tri thức và công nghệ. Bài viết nhấn mạnh sự thay đổi căn bản trong tư duy phát triển, chuyển từ mô hình dựa vào tài nguyên và lao động giá rẻ sang mô hình dựa trên tri thức, dữ liệu và đổi mới sáng tạo. Một điểm đột phá quan trọng là việc đặt thể chế ở vị trí trung tâm, coi hoàn thiện pháp luật là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và kinh tế số. Nghị quyết số 57-NQ/TW cũng đề cao tư duy quản lý mới, từ “không quản được thì cấm” sang tạo cơ chế thử nghiệm, chấp nhận rủi ro và khuyến khích đổi mới sáng tạo.

Bài viết xác định dữ liệu là tư liệu sản xuất mới, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu xây dựng thị trường dữ liệu, công nghiệp dữ liệu và bảo đảm chủ quyền dữ liệu quốc gia. Từ đó, nhiều vấn đề pháp lý mới được đặt ra như chế độ pháp lý đối với dữ liệu, địa vị pháp lý của tài sản số, khung pháp lý cho trí tuệ nhân tạo và cơ chế bảo vệ quyền con người trong môi trường số. Tác giả cho rằng, khoa học pháp lý Việt Nam cần đổi mới mạnh mẽ để đáp ứng yêu cầu hoàn thiện thể chế cho kỷ nguyên số.

Đối với Viện Nhà nước và Pháp luật, Nghị quyết số 57-NQ/TW vừa là thách thức vừa là cơ hội để khẳng định vai trò cơ quan nghiên cứu đầu ngành về nhà nước và pháp luật. Trên cơ sở đó, PGS.TS. Dương Quỳnh Hoa đề xuất, gợi mở một số chương trình nghiên cứu trọng điểm đến năm 2035 tại Viện Nhà nước và Pháp luật, theo đó cần tập trung vào: (i) Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên số; (ii) Pháp luật về dữ liệu và quyền đối với dữ liệu; (iii) Quyền tài sản trong nền kinh tế số; (iv) Pháp luật về trí tuệ nhân tạo; (v) Chuyển đổi số trong hoạt động công quyền và tư pháp số; (vi) Chủ quyền số và an ninh dữ liệu quốc gia.

Trao đổi, bình luận về báo cáo chuyên đề của đ/c PGS.TS. Dương Quỳnh Hoa, đ/c ThS. Ngô Vĩnh Bạch Dương cho rằng, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị được ví như “Khoán 10” trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đánh dấu bước ngoặt tư duy mang tầm chiến lược. Văn bản này không chỉ kế thừa các chủ trương trước đó mà còn tạo ra những đột phá mạnh mẽ nhằm đưa khoa học, công nghệ thực sự trở thành động lực chính cho phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Điểm mới nổi bật nhất của Nghị quyết số 57-NQ/TW là sự thay đổi triệt để trong nhận thức. Lần đầu tiên, phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là “quốc sách hàng đầu”, là “lựa chọn bắt buộc và duy nhất”. Tư duy này phá vỡ sự dè dặt cố hữu khi Nghị quyết thẳng thắn chấp nhận thất bại, rủi ro trong nghiên cứu khoa học và khởi nghiệp sáng tạo, coi đó là một phần tất yếu. Về quản trị, Nghị quyết số 57-NQ/TW tạo bước ngoặt khi chuyển từ cơ chế “xin – cho” sang cơ chế “đặt hàng” và “khoán chi” đến sản phẩm cuối cùng.

Tuy nhiên, thách thức từ Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt ra là rất lớn. Thách thức cốt lõi nằm ở việc chuyển từ một nền khoa học “an toàn, không va chạm” sang một hệ sinh thái dám chấp nhận rủi ro. Những rào cản về thủ tục hành chính, cơ chế thanh quyết toán phức tạp và tâm lý e ngại sai phạm trong sử dụng ngân sách nhà nước vẫn là lực cản vô hình. Thách thức về nguồn nhân lực chất lượng cao cũng rất cấp thiết khi cần một cơ chế đột phá để thu hút nhân tài Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế. Để đối phó với tình trạng này, cải cách thể chế được coi là “đột phá của đột phá”. Nghị quyết yêu cầu khẩn trương tháo gỡ các điểm nghẽn bằng việc sửa đổi Luật Khoa học và Công nghệ, các luật về thuế, tài chính công.