Hội thảo chào đón sự tham dự của GS.TS. Võ Khánh Vinh (Trường Đại học Kiểm sát, Chủ nhiệm Chương trình KX.03/21-30), TS. Nguyễn Văn Khoát (Hiệu trưởng Trường Đại học Kiểm sát), TS. Hoàng Anh Tuyên (Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kiểm sát),  PGS.TS. Bùi Thị Hạnh (Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kiểm sát), GS.TS. Hoàng Thế Liên (nguyên Thứ trưởng thường trực Bộ Tư pháp),  GS.TS. Lê Minh Tâm (nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội, nguyên Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Luật gia Việt Nam), GS.TS. Nguyễn Hồng Thao (Thành viên Ủy ban Pháp luật quốc tế của Liên hợp quốc, giảng viên Trường Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh, Nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Biên giới quốc gia) TS. Đỗ Đức Hồng Hà (Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội), TS. Hoàng Thị Ngân (Nguyên Vụ trưởng Vụ Tổ chức Công vụ, Văn phòng Chính phủ), PGS.TS. Lê Mai Thanh (Nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Nhà nước và Pháp luật), PGS.TS. Phạm Minh Tuyên (Nguyên Giám đốc Học viện Tòa án), TS. Luật sư Liêu Chí Trung (Phó Tổng Biên tập Tạp chí Luật sư Việt Nam) cùng các thành viên đề tài và các đại biểu, nhà nghiên cứu, giảng viên của Viện Nhà nước và Pháp luật và Trường Đại học Kiểm sát.

GS.TS. Võ Khánh Vinh, TS. Nguyễn Linh Giang và TS. Nguyễn Văn Khoát đồng chủ trì hội thảo.

Mở đầu, TS. Nguyễn Văn Khoát phát biểu chào mừng hội thảo. Ông cho rằng, việc tiếp cận vấn đề nguồn nhân lực pháp luật từ nhiều phương diện khác nhau sẽ giúp không chỉ nhận diện đầy đủ bức tranh hiện nay mà quan trọng hơn là làm rõ những vấn đề đang đặt ra đối với việc đào tạo, sử dụng và phát huy nguồn nhân lực pháp luật trong thời gian tới.Vì thế, nhà trường mong muốn được lắng nghe những kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm thực tiễn và đặc biệt là những trao đổi, chia sẻ thẳng thắn của các đại biểu,  chuyên gia, nhà khoa học. Đây sẽ là nguồn thông tin khoa học quý báu cho nhiệm vụ nghiên cứu, đồng thời cũng có giá trị tham khảo thiết thực đối với hoạt động đào tạo của nhà trường và các cơ sở đào tạo luật khác.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Chủ nhiệm đề tài, TS. Nguyễn Linh Giang nhìn nhận, nguồn nhân lực pháp luật có vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật, bảo đảm chất lượng thể chế và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Hội thảo tập trung đánh giá thực trạng nguồn nhân lực pháp luật, nhận diện những điểm nghẽn trong đào tạo, tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ và phát triển đội ngũ. Trên cơ sở đó, Ban Chủ nhiệm đề tài mong muốn nhận những được những ý kiến, góp ý, đề xuất từ người tham dự hội thảo về các giải pháp có tính khả thi nhằm nâng cao chất lượng, phát huy hiệu quả nguồn nhân lực pháp luật Việt Nam.

Sau đó, Hội thảo lắng nghe tham luận đầu tiên của GS.TS. Võ Khánh Vinh có chủ đề “Một số định hướng lớn về phát triển nguồn nhân lực pháp luật ở Việt Nam trong giai đoạn mới”.

GS.TS. Võ Khánh Vinh cho rằng, cần đặt phát triển nguồn nhân lực pháp luật ở vị trí chiến lược trong quá trình phát triển hệ thống pháp luật Việt Nam, đồng thời đổi mới cách tiếp cận theo hướng xây dựng một hệ sinh thái nguồn nhân lực pháp luật. Việc đánh giá nguồn nhân lực cần được thực hiện toàn diện, không chỉ về số lượng, chất lượng, cơ cấu và phân bổ mà còn về năng lực, đạo đức nghề nghiệp, hiệu quả hoạt động và giá trị xã hội. Cần phát triển đồng bộ các nhóm nhân lực pháp luật, đặc biệt chú trọng đội ngũ xây dựng chính sách, thực thi và quản lý thực thi pháp luật, nghiên cứu – đào tạo, tư pháp và cung cấp dịch vụ pháp lý. Bên cạnh đó, cần đổi mới quản trị nguồn nhân lực theo năng lực, vị trí việc làm, kết quả và dữ liệu; đồng thời, cần chú trọng đào tạo suốt đời, phát triển chuyên gia đầu ngành và thu hút nhân tài pháp luật. Cuối cùng, cần hoàn thiện thể chế, chính sách và các điều kiện bảo đảm về tuyển dụng, sử dụng, đào tạo, đánh giá, đãi ngộ và thu hút nhân lực để xây dựng đội ngũ pháp luật có chất lượng, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Từ những lập luận, phân tích nêu trên, GS.TS. Võ Khánh Vinh đưa ra 04 kết luận chính:

- Nguồn nhân lực pháp luật cần được đặt ở vị trí trung tâm của đột phá chiến lược, chứ không chỉ được nhìn nhận đơn thuần dưới góc độ chính sách nhân sự.

- Cần xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực pháp luật với tư cách là một bộ phận cấu thành quan trọng của chiến lược phát triển pháp luật nói chung.

- Phát triển nguồn nhân lực thực thi và quản lý thực thi pháp luật cần được xác định là một trọng tâm trong phát triển nguồn nhân lực pháp luật. Đây là lực lượng đông đảo, trực tiếp đưa pháp luật vào cuộc sống, là đội ngũ tập trung nhiều vấn đề thực tiễn, trong đó có những khó khăn, bất cập và điểm nghẽn cần được nhận diện, tháo gỡ.

- Đổi mới quá trình phát triển nguồn nhân lực pháp luật là điều kiện để chuyển từ mô hình phát triển dựa nhiều vào số lượng và vị trí sang mô hình phát triển dựa trên năng lực, chất lượng, hiệu quả, dữ liệu và nhân tài.

Tiếp theo, TS. Nguyễn Linh Giang trình bày tham luận chỉ ra một số phát hiện chính từ các khảo sát của đề tài về thực trạng nguồn nhân lực pháp luật Việt Nam. Kết quả khảo sát của đề tài được tổng hợp từ 200 cuộc phỏng vấn sâu tại 5 địa phương gồm Hà Nội, Tp.Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ và Quảng Ninh. Những cuộc phỏng vấn tập trung vào nhiều nhóm nguồn nhân lực pháp luật và nhằm nhận diện những vấn đề nổi bật về thực trạng đội ngũ pháp luật hiện hành. Các khảo sát cho thấy vấn đề đặt ra đối với nguồn nhân lực pháp luật Việt Nam hiện nay không đơn thuần là thiếu hay thừa về số lượng, mà chủ yếu nằm ở khả năng đáp ứng yêu cầu công việc và khoảng cách giữa kiến thức được đào tạo với năng lực thực tiễn. Những khoảng trống năng lực nổi bật gồm ngoại ngữ, phối hợp liên ngành, kỹ năng số, soạn thảo văn bản, phân tích chính sách, khai thác dữ liệu và tư duy hệ thống.

Bên cạnh đó, vấn đề chuyển đổi số, dữ liệu dùng chung và việc sử dụng AI an toàn đang đặt ra những yêu cầu mới đối với nguồn nhân lực pháp luật. Khảo sát cũng cho thấy, việc phát triển nguồn nhân lực pháp luật cần được đặt trong mối liên hệ với đặc thù của từng nhóm nghề nghiệp, qua đó có những chính sách và giải pháp phù hợp, thay vì áp dụng một cách tiếp cận đồng nhất cho toàn bộ đội ngũ.

Bàn về phát triển nguồn nhân lực pháp lý quốc tế Việt Nam, hội thảo đón nhận phần trình bày tham luận của GS.TS. Nguyễn Hồng Thao. Bài viết phân tích thực trạng nguồn nhân lực pháp luật Việt Nam tham gia hội nhập quốc tế, trong bối cảnh Việt Nam ngày càng tham gia sâu rộng vào các tổ chức, thiết chế và hoạt động pháp lý quốc tế. Mặc dù số lượng luật sư, cơ sở đào tạo và đội ngũ chuyên gia pháp luật ngày càng tăng, nhưng nguồn nhân lực có khả năng hoạt động chuyên nghiệp trong môi trường pháp lý quốc tế vẫn còn hạn chế, thiếu sự liên kết giữa cơ quan nhà nước, cơ sở đào tạo, giới học thuật, tổ chức hành nghề luật và các thiết chế quốc tế.

Theo tác giả, nguồn nhân lực pháp luật quốc tế cần đáp ứng đồng thời các yêu cầu về chuyên môn sâu, ngoại ngữ pháp lý, kỹ năng thực hành nghề nghiệp, kinh nghiệm quốc tế, mạng lưới nghề nghiệp và khả năng làm việc nhóm. Trên cơ sở đó, GS.TS. Nguyễn Hồng Thao đề xuất chuyển từ cách tiếp cận đào tạo đơn lẻ sang xây dựng một “hệ sinh thái pháp lý quốc tế”, kết nối đào tạo, nghiên cứu, tư vấn, đàm phán, tranh tụng, trọng tài và tài phán quốc tế. Một số giải pháp trọng tâm gồm xây dựng chương trình quốc gia phát triển luật gia trẻ, tăng cường Moot Court, mở rộng cơ hội thực tập tại các thiết chế pháp lý quốc tế, liên kết Nhà nước – trường đại học – hãng luật – tổ chức quốc tế, xây dựng chương trình học bổng và cơ chế phát hiện, sử dụng, giữ chân nhân tài.

Đặc biệt, tác giả nhấn mạnh việc tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược như luật biển, giải quyết tranh chấp quốc tế, thương mại và đầu tư quốc tế, môi trường và biến đổi khí hậu, pháp luật về công nghệ mới; đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia và mạng lưới luật gia Việt Nam về pháp luật quốc tế. Mục tiêu cuối cùng là hình thành đội ngũ luật gia quốc tế có năng lực cạnh tranh, tăng sự hiện diện của người Việt Nam tại các tổ chức và cơ quan tài phán quốc tế, qua đó góp phần nâng cao năng lực pháp lý quốc gia và khả năng bảo vệ lợi ích của Việt Nam trong quá trình hội nhập.

Trao đổi tại hội thảo, GS.TS. Hoàng Thế Liên nhìn nhận, vấn đề cốt lõi của nguồn nhân lực pháp luật hiện nay không còn nằm ở số lượng mà chủ yếu ở chất lượng, năng lực thực tiễn và tính chuyên nghiệp. Theo đó, nguồn nhân lực pháp luật cần được phát triển đồng bộ trên ba phương diện: Kiến thức, kỹ năng và thái độ, trách nhiệm nghề nghiệp. GS.TS. Hoàng Thế Liên cho rằng, cần đổi mới căn bản cách tiếp cận trong đào tạo, chuyển từ việc chủ yếu truyền thụ kiến thức sang đào tạo, phát triển năng lực. Chương trình đào tạo phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn và đặc thù của từng lĩnh vực, từng cơ sở sử dụng nhân lực, tránh tình trạng các chương trình được xây dựng giống nhau một cách máy móc. Một vấn đề quan trọng khác được GS.TS. Hoàng Thế Liên đề cập là đổi mới cách thức tuyển dụng, sử dụng và đánh giá nguồn nhân lực, giảm sự lệ thuộc vào bằng cấp và các tiêu chí hình thức, chú trọng hơn đến năng lực thực tế, kỹ năng và giá trị đóng góp của từng cá nhân.

Hội thảo đón nhận ý kiến của GS.TS. Lê Minh Tâm. Ông nhấn mạnh đến việc cần tạo ra không gian phát triển cho con người, trong đó có một môi trường và văn hóa nghề nghiệp dựa trên sự tôn trọng. Trước hết là tôn trọng giá trị của mỗi cá nhân, đồng thời tôn trọng các nghề nghiệp và các tổ chức nghề nghiệp. Khi các nghề nghiệp được tôn trọng đúng mức và có sự phối hợp hiệu quả giữa các nghề, nhiều công việc có thể được giải quyết ngay từ cơ sở, qua đó giảm áp lực cho các cơ quan ở cấp cao hơn và tạo thêm thời gian cho hoạt động đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn.

Đối với nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là nhân tài, theo GS.TS. Lê Minh Tâm, cần có sự lựa chọn, tập trung đầu tư vào những đối tượng có tiềm năng, đồng thời có cơ chế để năng lực của họ được phát huy. Nếu tất cả đều được triển khai theo một cách thức chung và đại trà thì rất khó tạo ra những đột phá về chất lượng nguồn nhân lực. Bên cạnh Nhà nước và các cơ sở giáo dục, đào tạo thì cũng cần phát huy hơn nữa vai trò của các tổ chức nghề nghiệp. Các tổ chức này phải thực sự có năng lực, trở thành nơi quy tụ đội ngũ chuyên môn và tham gia tích cực vào quá trình đào tạo, bồi dưỡng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Hội thảo tiếp tục diễn ra với phần trình bày tham luận của TS. Hoàng Thị Ngân, “Nhận diện, phân tích và đánh giá thực trạng nguồn nhân lực thi hành pháp luật ở Việt Nam hiện nay”. Báo cáo nhấn mạnh vai trò của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức đối với hiệu quả đưa pháp luật vào cuộc sống. Thực tế cho thấy, tiêu chuẩn, yêu cầu đối với nguồn nhân lực pháp chế ngày càng được nâng cao, nhưng lực lượng pháp chế chuyên trách có xu hướng giảm, tình trạng thiếu nhân lực và thiếu người có năng lực chuyên môn, kỹ năng thực tiễn vẫn còn đáng lưu ý. Đội ngũ làm công tác thi hành pháp luật không chỉ cần kiến thức pháp luật mà còn phải có hiểu biết liên ngành, ngoại ngữ, công nghệ thông tin và khả năng xử lý những vấn đề pháp lý phức tạp, trong khi nguồn nhân lực chất lượng cao chưa được thu hút và sử dụng hiệu quả. Bài viết cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ và thu hút nhân tài, đồng thời phát huy sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học, luật gia nhằm củng cố và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật.

Sau đó, hội thảo lắng nghe TS. Đỗ Đức Hồng Hà trình bày tham luận về thực trạng và yêu cầu nâng cao năng lực pháp luật của đại biểu Quốc hội trong hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, phục vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Đại biểu Quốc hội là bộ phận có vị trí đặc biệt trong nguồn nhân lực pháp luật quốc gia: Vừa đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân, vừa trực tiếp thực hiện quyền lập hiến, quyền lập pháp, quyền giám sát tối cao và quyền quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước. Tiếp cận năng lực pháp luật như một cấu trúc ba trụ cột - kiến thức pháp luật, kỹ năng nghị trường và bản lĩnh chính trị - đạo đức công vụ, bài viết đánh giá thực trạng năng lực pháp luật của đại biểu Quốc hội qua nhiệm kỳ khóa XV và những tháng đầu nhiệm kỳ khóa XVI. Bên cạnh những chuyển biến rõ rệt về học vấn, cơ cấu chuyên trách và chất lượng tranh luận nghị trường, bài viết chỉ ra bốn điểm nghẽn: (i) Sự chênh lệch năng lực giữa các nhóm đại biểu; (ii) Tính độc lập chưa cao trong phản biện chính sách; (iii) Sự lúng túng trước các vấn đề pháp lý mới nổi; (iv) Sự thiếu hụt của hệ sinh thái hỗ trợ lập pháp.

Đặt trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 27-NQ/TW, Nghị quyết số 66-NQ/TW, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và yêu cầu vận hành hệ thống pháp luật sau sửa đổi Hiến pháp năm 2025, bài viết luận giải bốn yêu cầu mới và đề xuất bốn nhóm giải pháp đồng bộ nhằm nâng tầm năng lực pháp luật của đại biểu Quốc hội, đáp ứng đòi hỏi kiến tạo và bảo vệ sự phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Tham luận cuối tại hội thảo bàn về thực trạng đội ngũ luật sư Việt Nam và những vấn đề đặt ra đối với nghề luật sư phục vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới của TS. Luật sư Liêu Chí Trung. Bài viết khái quát quá trình phát triển và thực trạng đội ngũ luật sư Việt Nam, từ đó nhận định số lượng, chất lượng và vai trò xã hội của luật sư ngày càng được nâng cao, cùng với sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật và cơ chế quản lý nghề nghiệp.

Tuy nhiên, đội ngũ luật sư vẫn còn những hạn chế như quy mô tổ chức hành nghề nhỏ lẻ, năng lực chuyên môn và ngoại ngữ chưa đồng đều, chất lượng tập sự và hành nghề chưa cao, trong khi công tác quản lý, giám sát còn một số bất cập. Trên cơ sở đó, TS. Luật sư Liêu Chí Trung đề xuất hoàn thiện thể chế về luật sư, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và tự quản nghề nghiệp, đồng thời đổi mới công tác đào tạo, tập sự và bồi dưỡng chuyên môn, kỹ năng, đạo đức nghề nghiệp.

Trao đổi về nghề luật sư, GS.TS. Lê Minh Tâm cho rằng, đây là những chủ thể có khả năng trực tiếp tham gia giải quyết nhu cầu pháp lý trong thực tiễn, đồng thời có điều kiện tự đào tạo và phát triển nguồn nhân lực xuất phát từ chính yêu cầu công việc của mình. Theo đó, các hãng luật, công ty và tập đoàn lớn cần được nhìn nhận như những chủ thể quan trọng trong hệ thống phát triển nguồn nhân lực pháp luật. Việc đào tạo không chỉ diễn ra trong các cơ sở đào tạo chính thức mà còn cần được thực hiện ngay trong các tổ chức, doanh nghiệp, dựa trên nhu cầu thực tế của từng đơn vị và từng vị trí công việc. Đây là một hướng cần được chú trọng khi xây dựng cơ chế phát triển nguồn nhân lực pháp luật trong thời gian tới.

Theo GS.TS. Võ Khánh Vinh, cần thay đổi cách nhìn về vai trò và giá trị của nguồn nhân lực pháp luật trong xã hội. Giá trị của nghề pháp luật không chỉ thể hiện trong phạm vi hoạt động chuyên môn mà còn phải được nhìn nhận trong bối cảnh kinh tế thị trường, xây dựng Nhà nước pháp quyền, phát triển dân chủ và hội nhập quốc tế. Do đó, cần tiếp cận nguồn nhân lực pháp luật từ góc độ giá trị, trong đó chú trọng cả những giá trị nghề nghiệp và những giá trị phổ biến mà đội ngũ này đóng góp cho xã hội.

Bên cạnh đó, cần có sự kiểm chứng và đánh giá thực chất đối với nguồn nhân lực pháp luật. Không nên chỉ dựa vào quy mô, số lượng tổ chức hành nghề hay số người được đào tạo mà phải xem xét năng lực, trình độ, chất lượng hoạt động và khả năng đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Việc đánh giá cũng cần phân biệt rõ các nhóm nhân lực khác nhau, chẳng hạn như luật sư tranh tụng, luật sư tư vấn và các nhóm nghề nghiệp pháp lý khác, bởi mỗi nhóm có yêu cầu về kiến thức, kỹ năng và năng lực nghề nghiệp khác nhau.

Ngoài những phát biểu nêu trên, đề tài cũng nhận được những ý kiến bình luận, trao đổi của các đại biểu và nhà khoa học khác.

Phát biểu kết thúc hội thảo, thay mặt Ban Tổ chức, TS. Nguyễn Linh Giang cảm ơn các quý vị đại biểu, các chuyên gia, nhà khoa học đã tham dự, chia sẻ và đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, thiết thực cho hội thảo. Ban Chủ nhiệm Đề tài xin nghiêm túc tiếp thu các ý kiến tại hội thảo để hoàn thiện nội dung nghiên cứu và xây dựng những kiến nghị, đề xuất phù hợp.