Chủ trì tọa đàm là TS. Lê Thương Huyền, Trưởng phòng Phòng Lý luận – Luật Hiến pháp – Luật hành chính. Chủ nhiệm đề tài, ThS. Mai Thị Minh Ngọc giới thiệu về cơ cấu của đề tài với 3 nội dung chính:

-     Nhận thức lý luận về quyền làm chủ của nhân dân trong Nhà nước pháp quyền Xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong kỷ nguyên mới;

-     Cơ chế bảo đảm và thực trạng thực hiện quyền làm chủ của nhân dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong kỷ nguyên mới;

-     Phương hướng và giải pháp hoàn thiện cơ chế bảo đảm và phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Nội dung thứ nhất do ThS. Mai Thị Minh Ngọc trình bày. Báo cáo làm rõ cơ sở lý luận về quyền làm chủ của nhân dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, khẳng định mọi quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân và được thực hiện theo nguyên tắc "của dân, do dân, vì dân". Quyền làm chủ của nhân dân được thể hiện thông qua các hình thức dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện, bao gồm bầu cử, tham gia xây dựng pháp luật, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, giám sát và phản biện xã hội đối với hoạt động của bộ máy nhà nước.

Bài viết cũng phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền làm chủ của nhân dân như sự lãnh đạo của Đảng, hệ thống pháp luật, điều kiện kinh tế, chất lượng đội ngũ cán bộ, tính minh bạch của chính quyền và trình độ dân trí. Thực tiễn thời gian qua cho thấy, quyền làm chủ của nhân dân ngày càng được mở rộng thông qua việc tham gia góp ý xây dựng pháp luật, ứng dụng công nghệ số trong lấy ý kiến nhân dân, phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và tổ chức thành công các cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân.

Tuy nhiên, việc thực hiện quyền làm chủ vẫn còn những hạn chế như dân chủ ở một số nơi còn hình thức, cơ chế phản biện và đối thoại chưa hiệu quả, tính minh bạch và trách nhiệm giải trình còn bất cập, một số quy định pháp luật chưa được triển khai đầy đủ trong thực tiễn. Trên cơ sở đó, bài viết nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, tăng cường cơ chế bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao hiệu quả kiểm soát quyền lực và phát huy vai trò trung tâm của nhân dân trong quản trị quốc gia.

Trong nội dung thứ hai, TS. Phan Thanh Hà giới thiệu kết quả nghiên cứu về cơ chế bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong kỷ nguyên mới, một trong hai chuyên đề chính của nội dung này. Tác giả làm rõ cơ chế bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, coi đây là hệ thống gồm thể chế, thiết chế và các điều kiện bảo đảm nhằm hiện thực hóa quyền làm chủ của nhân dân. Nội dung báo cáo tập trung phân tích quá trình hoàn thiện thể chế pháp luật về quyền làm chủ của nhân dân từ các bản Hiến pháp trước năm 2013 đến Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), đồng thời xem xét vai trò của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội trong bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân. Báo cáo cũng đánh giá thực trạng của các thể chế, thiết chế và điều kiện bảo đảm, chỉ ra những kết quả đạt được, hạn chế, nguyên nhân và các vấn đề đặt ra trong bối cảnh mới. Trên cơ sở đó, chuyên đề định hướng tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân theo hướng hoàn thiện pháp luật, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế – xã hội và phát huy hiệu quả dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước cùng vai trò giám sát, phản biện của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội.

Phần còn lại trong nội dung thứ hai bàn về thực trạng thực hiện quyền làm chủ của nhân dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam do ThS. Mai Thị Minh Ngọc thực hiện. Tác giả cho rằng, mặc dù hệ thống pháp luật về bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân đã có nhiều bước tiến, việc thực thi vẫn gặp không ít điểm nghẽn như thiếu minh bạch trong quy hoạch đất đai, hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo còn hạn chế, khoảng cách số giữa các nhóm dân cư và sự chậm cải thiện về trách nhiệm giải trình của chính quyền cơ sở.

Tại nội dung thứ ba, về phương hướng hoàn thiện cơ chế bảo đảm và phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong kỷ nguyên mới, đề tài xác định năm quan điểm xuyên suốt gồm: (i) Bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng; (ii) Hoàn thiện cơ sở pháp lý; (iii) Xây dựng cơ chế phù hợp với điều kiện phát triển và năng lực quản trị của từng địa phương; (iv) Tăng cường sự phối hợp đồng bộ giữa các chủ thể trong hệ thống chính trị; (v) Đẩy mạnh chuyển đổi số và quản trị quốc gia hiện đại. Từ đó, đề tài đề xuất hoàn thiện đồng bộ thể chế, thiết chế và các điều kiện bảo đảm, đổi mới nhận thức, tăng cường nguồn lực và nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan thực thi nhằm bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân được thực hiện thực chất. Kết luận của chuyên đề khẳng định việc xây dựng một cơ chế thống nhất, kết hợp hài hòa giữa thể chế, thiết chế và các điều kiện bảo đảm là nền tảng để phát huy quyền làm chủ của nhân dân và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia trong giai đoạn mới.

Trên cơ sở phân tích thực trạng và phương hướng hoàn thiện, TS. Trương Vĩnh Khang đề xuất các giải pháp hoàn thiện cơ chế bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân theo hướng nâng cao nhận thức pháp lý của cơ quan công quyền, đổi mới cơ chế dân chủ đại diện và mở rộng các hình thức dân chủ trực tiếp. Đồng thời, tác giả kiến nghị hoàn thiện pháp luật về tiếp cận thông tin, tăng cường quyền tự quản cộng đồng, thu hẹp khoảng cách số và bảo đảm an toàn cho việc thực hiện dân chủ trên môi trường số. Bên cạnh đó, tác giả nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cơ chế kiểm soát quyền lực, đánh giá cán bộ dựa trên mức độ hài lòng của người dân và tăng cường trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước. Cuối cùng, báo cáo đề xuất hoàn thiện quy trình lập pháp theo hướng mở rộng sự tham gia của nhân dân, luật hóa cơ chế phản biện xã hội và nâng cao hiệu quả giám sát, lấy phiếu tín nhiệm để bảo đảm mọi quyền lực nhà nước thực sự thuộc về nhân dân.

Góp ý về đề tài, TS. Lê Thương Huyền cho rằng, nội hàm của quyền làm chủ của nhân dân trong kỷ nguyên mới là gì, trước đây là “dân biết, dân làm, dân kiểm tra” và trong giai đoạn gần đây có thêm hai thành tố mới là “dân giám sát, dân thụ hưởng”. Trong bối cảnh hiện nay, với việc hình thành chính quyền địa phương hai cấp, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chính phủ số, quản trị quốc gia thì cần có thêm các quyền làm chủ mới của nhân dân. Một trong số đó là quyền tiếp cận hạ tầng số của người dân như là điều kiện tiên quyết để người dân có thể hiểu được hệ thống thuật toán của cơ quan nhà nước.

Trao đổi tại tọa đàm, theo TS. Phạm Thị Hương Lan cho rằng, ngoài việc nêu bật quyền làm chủ trực tiếp và quyền làm chủ gián tiếp của nhân dân thì đề tài cần phải hướng đến vế tiếp theo là “trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới”. Theo đó, đề tài cần phải làm rõ lộ trình quyền làm chủ của nhân dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới thì cần những yêu cầu gì.

TS. Phạm Thị Hương Lan cũng gợi ý đề tài có thể đi sâu nghiên cứu về sự phối hợp cũng như mối quan hệ và trách nhiệm của Đảng, cơ quan nhà nước có thẩm quyền với nhân dân trong việc bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân như thế nào trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa bởi lẽ người dân không thể thực hiện quyền làm chủ này nếu không có sự phối hợp với Đảng và các cơ quan nhà nước.

Phát biểu kết thúc tọa đàm, TS. Lê Thương Huyền mong muốn đề tài xem xét, tiếp thu các ý kiến trao đổi, góp ý của các nhà khoa học để hoàn thiện sản phẩm nghiên cứu trước khi nghiệm thu.