Chiều ngày 12/5/2026, tại trụ sở số 1 Liễu Giai, Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (Viện Hàn lâm) đã tổ chức Hội thảo khoa học “Giải pháp thực hiện ba đột phá chiến lược trong kỷ nguyên mới”, nhằm góp phần triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV.

Phát biểu khai mạc, GS.TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm, Phó Trưởng ban Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, nhấn mạnh, Đại hội XIV xác định sâu sắc, toàn diện ba đột phá chiến lược gồm: Thể chế và thực thi; nguồn nhân lực; và hạ tầng. Trong đó, mục tiêu trọng tâm được xác định là xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử, Đảng chủ trương cải cách tổ chức bộ máy và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp gắn với phân cấp, phân quyền. Đại hội XIV đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu ba đột phá chiến lược phải “làm thật mạnh, làm thật nhanh, làm đến nơi đến chốn”. Đây là những đòn bẩy quyết định để đất nước bứt phá, tăng tốc tiến kịp các nước phát triển hơn.

Đối với đột phá thể chế, tư duy từ “quản lý” sang “kiến tạo phát triển” dần được hiện thực hóa thông qua các nghị quyết lớn như Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân... Nhiều cơ chế mới mang tính đột phá lần đầu được chấp nhận như chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học, khuyến khích đổi mới sáng tạo và đề cao vai trò kinh tế tư nhân. Cùng với đó, cải cách tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền được triển khai mạnh mẽ, góp phần tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả quản trị.

Đối với đột phá kết cấu hạ tầng, các nghị quyết đã mở đường cho huy động nguồn lực phát triển giao thông, năng lượng, hạ tầng xanh và giao thông thông minh gắn với công nghệ số. Đối với đột phá về nhân lực, tư duy trọng dụng nhân tài, thu hút chuyên gia, nhà khoa học vào khu vực công đang tạo nền tảng cho phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, phần lớn các chính sách vẫn trong quá trình hoàn thiện và triển khai, nên cần thêm thời gian để đánh giá đầy đủ hiệu quả và tác động đối với phát triển kinh tế - xã hội.

Trong bối cảnh mới, nhiều cơ hội mới mở ra, song cũng không ít thách thức cho việc thực hiệu hữu hiệu ba đột phá nêu trên, GS.TS. Lê Văn Lợi mong muốn hội thảo tập trung thảo luận sâu, làm rõ thêm một số vấn đề cụ thể như: Một là, làm rõ và chi tiết hơn nhận thức về ba đột phá, định hướng đổi mới tư duy để thúc đẩy hữu hiệu thực hiện ba đột phá chiến lược trong bối cảnh mới. Hai là, đánh giá việc thực hiện ba đột phá chiến lược từ Đại hội XIV đến nay, phân tích những điểm được, chưa được, các điểm nghẽn và thách thức khi thực hiện. Ba là, làm rõ hơn định hướng, giải pháp hoàn thiện trong thời gian tới theo từng nhóm đột phá chiến lược. Bốn là, phân tích làm rõ định hướng, giải pháp tăng tính đồng bộ giữa ba đột phá trong quá trình thực hiện.

Hội thảo đã đón nhận 40 tham luận và được tổ chức làm 2 phiên. Đồng chủ trì hội thảo là GS.TS. Lê Văn Lợi, đồng chí Nguyễn Đức Hiển (Phó Trưởng ban Ban Chính sách, chiến lược Trung ương) và TS. Đặng Xuân Thanh (Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm). Phiên thứ nhất có chủ đề “Hoàn thiện thể chế và đổi mới tư duy quản trị phát triển trong kỷ nguyên mới”. GS.TS. Võ Khánh Vinh (nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm) mở đầu phiên với bài tham luận “Tư duy mới về thể chế phát triển trong văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng”. Trong kỷ nguyên phát triển mới, tư duy về thể chế phát triển trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã thể hiện bước chuyển mang tính hệ thống và toàn diện, từ cách tiếp cận truyền thống sang cách tiếp cận hiện đại, tích hợp và kiến tạo. Thể chế không còn chỉ được nhìn nhận như công cụ quản lý mà đã trở thành nền tảng, động lực và điều kiện quyết định của phát triển nhanh, bền vững. Sự chuyển đổi này được thể hiện rõ qua các định hướng đổi mới tư duy thể chế, thúc đẩy đột phá chiến lược, xây dựng hệ sinh thái thể chế phát triển và hoàn thiện thể chế theo hướng toàn diện, đồng bộ, bao trùm.

Đặc biệt, việc xác lập mô hình hệ sinh thái thể chế phát triển với các thành tố như thể chế chính trị, pháp luật, kinh tế, xã hội, quản trị và các thể chế mới đã phản ánh cách tiếp cận mang tính liên kết và tích hợp cao. Trong hệ thống đó, thể chế pháp luật giữ vai trò trung tâm, là trục kết nối và bảo đảm hiệu lực vận hành của toàn bộ hệ thống thể chế. Đồng thời, đổi mới quản trị thể chế và tăng cường sự tham gia của người dân, doanh nghiệp đã khẳng định yêu cầu chuyển từ quản lý sang quản trị hiện đại, lấy con người làm trung tâm và phát huy tính chủ động của các chủ thể phát triển. Có thể khẳng định rằng, tư duy mới về thể chế phát triển hướng tới xây dựng một hệ thống thể chế mở, linh hoạt, thích ứng và có khả năng chống chịu cao, bảo đảm sự hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường. Đây chính là nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu phát triển đất nước nhanh, bền vững, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

PGS.TS. Lê Minh Thông (nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội) cho rằng, trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, cải cách hệ thống pháp luật trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm đưa đất nước tiến lên phát triển nhanh, bền vững. Tác giả đã tập trung phân tích các điểm nghẽn của hệ thống pháp luật hiện hành trong: (i) Tư duy lập pháp; (ii) Cấu trúc hệ thống pháp luật; (iii) Quy định pháp luật về tổ chức bộ máy, phân cấp – phân quyền; (iv) Khả năng thích ứng của hệ thống pháp luật với các mô hình phát triển mới; (v) Tổ chức thi hành pháp luật.

Phân tích điểm nghẽn về tổ chức thi hành pháp luật, PGS.TS. Lê Minh Thông nhìn nhận, nếu tư duy lập pháp là khâu “đầu vào”, thì tổ chức thi hành pháp luật là nơi quyết định pháp luật có trở thành động lực phát triển hay không. Nghị quyết số 66-NQ/TW cũng đã chỉ rõ “tổ chức thực thi pháp luật vẫn là khâu yếu”. Thực tiễn đang cho thấy trên một số lĩnh vực vẫn còn hiện tượng pháp luật chưa được thực thi nghiêm túc, tình trạng văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành chậm được ban hành chưa được khắc phục triệt để, còn tình trạng pháp luật chưa được chấp hành nghiêm, kể cả trong việc tuân thủ quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật; các điều kiện thi hành pháp luật chưa được bảo đảm đầy đủ; việc tổ chức thi hành pháp luật ở một số nơi còn lúng túng, hiệu quả chưa cao; ý thức chấp hành pháp luật trong một bộ phận cán bộ và nhân dân còn thấp. Chính vì vậy, chỉ đạo mới của Trung ương nhấn mạnh phải chuyển chuẩn đánh giá từ “pháp luật tốt trong văn bản” sang “pháp luật tốt trong cuộc sống”, đồng thời Nghị quyết số 66-NQ/TW đặt xây dựng và thi hành pháp luật trong cùng một chỉnh thể thống nhất.

Bàn về phát triển kinh tế nhà nước, TS. Nguyễn Đình Cung (nguyên Viện trưởng Viện Quản lý Kinh tế Trung ương) chỉ ra những vấn đề và công việc cải cách còn dang dở của doanh nghiệp nhà nước như: chưa được quyền tự chủ kinh doanh; chưa có chính sách chủ sở hữu cụ thể; cơ chế, công cụ thực hiện quyền chủ sở hữu chưa phù hợp… Sau khi giới thiệu những điểm mới về cơ chế, chính sách đối với doanh nghiệp nhà nước trong Nghị quyết số 79-NQ/TW, tác giả đề xuất giải pháp tập trung vào việc cơ cấu lại và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước theo hướng hình thành các tập đoàn quy mô lớn, có năng lực cạnh tranh và dẫn dắt các ngành chiến lược, đồng thời thúc đẩy đầu tư vào khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và áp dụng quản trị hiện đại theo nguyên tắc thị trường để thu hút nhân lực chất lượng cao.

Tham luận tiếp theo do TS. Nguyễn Linh Giang (Phó Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật) trình bày có chủ đề “Phát triển nguồn nhân lực pháp luật chất lượng cao đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế toàn diện và cạnh tranh thể chế toàn cầu”. Bài viết tập trung khẳng định vai trò then chốt của nguồn nhân lực pháp luật chất lượng cao trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh thể chế ngày càng gay gắt. Tác giả cho rằng, hội nhập quốc tế không chỉ đặt ra yêu cầu hoàn thiện pháp luật mà còn đòi hỏi nguồn nhân lực pháp luật có trình độ chuyên môn cao, năng lực ngoại ngữ và tư duy toàn cầu.

Nguồn nhân lực pháp luật hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế như thiếu chuyên gia giỏi về pháp luật quốc tế, kỹ năng thực tiễn chưa cao và khả năng thích ứng với môi trường số còn hạn chế. Bài viết nhấn mạnh yêu cầu đổi mới căn bản công tác đào tạo luật theo hướng hiện đại, liên ngành, gắn lý luận với thực tiễn và đáp ứng chuẩn mực quốc tế. Đồng thời, cần tăng cường đào tạo kỹ năng nghề nghiệp, tư duy phản biện, đạo đức nghề luật và năng lực giải quyết tranh chấp quốc tế cho người học. TS. Nguyễn Linh Giang cũng đề xuất xây dựng cơ chế thu hút, trọng dụng và đãi ngộ nhân tài pháp luật nhằm hình thành đội ngũ chuyên gia đầu ngành phục vụ phát triển đất nước. Việc thúc đẩy hợp tác quốc tế giữa các cơ sở đào tạo luật, tổ chức nghề nghiệp và các cơ quan nghiên cứu được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực pháp luật.

Bài viết nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ trong hoạt động đào tạo, nghiên cứu và thực hành pháp luật trong kỷ nguyên mới. Ngoài ra, cần xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, hiện đại để đội ngũ nhân lực pháp luật phát huy năng lực sáng tạo và hội nhập hiệu quả với thế giới. Từ đó, tác giả khẳng định phát triển nguồn nhân lực pháp luật chất lượng cao là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, bảo vệ lợi ích quốc gia và thúc đẩy phát triển bền vững trong thời kỳ mới.

Tham luận cuối phiên thứ nhất là của ThS. Ngô Vĩnh Bạch Dương (Viện Nhà nước và Pháp luật) với chủ đề “Khung pháp lý cho hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, lực lượng sản xuất mới và các mô hình kinh doanh mới ở Việt Nam”. Khung pháp lý này không được hiểu là một đạo luật mới hay một tầng pháp luật độc lập, mà là phương thức tổ chức, kết nối và vận hành các thành tố hiện hành của hệ thống pháp luật theo logic thích ứng, lấy khuyến khích đổi mới và quản trị rủi ro làm trung tâm. Trên cơ sở các định hướng lớn của Đảng về đột phá thể chế, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển kinh tế tư nhân, bài viết nhận diện bốn nhóm điểm nghẽn chủ yếu: Lúng túng trong định danh dữ liệu, tài sản số và sản phẩm trí tuệ số; khó khăn trong nhận diện mô hình kinh doanh lai ghép; cơ chế thử nghiệm và phản ứng chính sách còn hẹp, đơn lẻ; và thiếu cơ chế pháp lý định hướng dòng vốn, đất đai, hạ tầng sống vào lực lượng sản xuất mới. Từ đó, bài viết đề xuất ba định hướng hoàn thiện khung pháp lý: Phát triển cơ chế thử nghiệm có kiểm soát; hoàn thiện cơ sở pháp lý cho dữ liệu và tài sản mới; chuyển từ quản lý theo hình thức pháp lý sang quản lý theo bản chất hoạt động và mức độ rủi ro, đồng thời nhấn mạnh các điều kiện bảo đảm thực thi.

Sau giờ nghỉ giải lao, hội thảo diễn ra phiên thứ hai là phiên thảo luận với chủ đề “Giải pháp triển khai ba đột phá chiến lược trong các lĩnh vực trọng điểm”. Mở đầu là phần trao đổi của PGS.TS. Nguyễn Thế Chinh (Viện trưởng Viện Chính sách kinh tế môi trường) về chuyển đổi xanh, tăng trưởng xanh ở Việt Nam. Ông phân tích vai trò của chuyển đổi xanh và tăng trưởng xanh như là xu hướng tất yếu để bảo đảm phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. PGS.TS. Nguyễn Thế Chinh chỉ ra rằng, Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức như ô nhiễm môi trường, khai thác tài nguyên thiếu bền vững, phát thải khí nhà kính gia tăng và áp lực chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Vì thế, cần hoàn thiện thể chế, chính sách và thúc đẩy đổi mới công nghệ nhằm phát triển năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn và sản xuất xanh. Đồng thời, cần tăng cường huy động nguồn lực tài chính xanh, nâng cao nhận thức xã hội và phát triển nguồn nhân lực phục vụ quá trình chuyển đổi xanh.

Tiếp theo, PGS.TS. Phạm Thị Thúy Nga (Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật) chia sẻ quan điểm về hoàn thiện pháp luật về phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền gắn với bảo đảm năng lực thực thi trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp. Qua phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn triển khai, PGS.TS. Thúy Nga chỉ ra một số vấn đề bất cập nổi bật như: Ranh giới thẩm quyền chưa thật rành mạch; điều kiện bảo đảm thực thi chưa theo kịp việc giao nhiệm vụ; năng lực cấp xã còn bất cập; hạ tầng dữ liệu và chuyển đổi số chưa đồng bộ; cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình cần tiếp tục hoàn thiện. Trên cơ sở đó, bà đề xuất giải pháp về pháp luật cần được hoàn thiện theo hướng giao thẩm quyền rõ hơn, đi đôi với nguồn lực và trách nhiệm giải trình; thiết kế cấp xã như cấp thực thi trung tâm; coi dữ liệu, chuyển đổi số và liên thông thủ tục hành chính là điều kiện của phân quyền hiện đại; tăng cường kiểm soát quyền lực và sự tham gia của người dân. Đây là điều kiện để mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành thực chất, hiệu lực, hiệu quả và phục vụ tốt hơn người dân và doanh nghiệp.

Hội thảo cũng thu nhận ý kiến của PGS.TS. Lý Phương Duyên (Học viện Tài chính) về tối ưu hóa nguồn lực từ thuế nhằm thúc đẩy ba đột phá chiến lược. Bà nhấn mạnh yêu cầu cải cách hệ thống thuế theo hướng hiện đại, minh bạch, công bằng và phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số, kinh tế xanh và hội nhập quốc tế sâu rộng, đồng thời cũng chỉ ra những hạn chế hiện nay của chính sách thuế như chồng chéo, chưa tạo động lực mạnh cho đổi mới sáng tạo, đầu tư công nghệ và phát triển bền vững, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật thuế, mở rộng cơ sở thu và nâng cao hiệu quả quản lý thuế. Để từ đó, PGS.TS. Lý Phương Duyên khẳng định việc tối ưu hóa nguồn lực từ thuế không chỉ góp phần tăng thu ngân sách mà còn tạo động lực thúc đẩy phát triển hạ tầng, nguồn nhân lực chất lượng cao và đổi mới thể chế trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Tại phiên này, hội thảo còn đón nhận những ý kiến trao đổi, thảo luận của các chuyên gia, nhà khoa học khác. Phát biểu tổng kết hội thảo, đồng chí Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh, cần thay đổi tư duy quản lý phân tán, cục bộ sang cách tiếp cận tổng thể, liên thông giữa các ngành, lĩnh vực và chủ thể phát triển. Theo ông, xây dựng thể chế phải theo hướng “hệ sinh thái đồng bộ”, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, tháo gỡ đồng thời các điểm nghẽn về cơ chế, nguồn lực; thử nghiệm có kiểm soát trong từng ngành nghề và quản trị thực thi. Đồng chí Nguyễn Đức Hiển cũng cho rằng, Nhà nước cần chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển, tạo không gian mới cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế xanh và hội nhập quốc tế.

Đồng chí Nguyễn Đức Hiển kỳ vọng hội thảo là diễn đàn khoa học quan trọng, góp phần cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn phục vụ hoạch định, hoàn thiện chính sách cho Đảng và Nhà nước trong thời gian tới.